Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı uygulanır.
Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler başkalarına yaptırılamaz.
EREN HUKUK SUNARair
Ücret Alacaklarınız ile tüm işçilik alacaklarınızı kolaylıkla hesaplayın!
Çalışma tarihlerinizi ve ücret ile çalışma detaylarınızı girin; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile diğer tüm tazminat ve alacaklarınızı saniyeler içinde kolayca hesaplayın.
Ücreti geciken işçilerin başvurduğu ilk yol çoğunlukla istifa olmakla birlikte, kanun iş ilişkisini sona erdirmeksizin kullanılabilecek iki ayrı imkân tanımaktadır. 34. madde, gününde ödenmeyen ücret bakımından hem iş görmekten kaçınma hakkını hem de ödenmeyen ücretlere bankalarca uygulanan en yüksek mevduat oranında faiz işletilmesi şeklinde özel bir işçiyi koruma imkânı öngörmektedir.
Bu Rehberde Öğrenecekleriniz
Ücret ödemesinin 20 günlük gecikme eşiği ve hukuki mahiyeti
İş görmekten kaçınma hakkının şartları ve sınırları
İş görmekten kaçınma hakkını kullanan işçinin fesih ve yeni işçi alımına karşı korunması
En yüksek mevduat faizinin kapsamı
20 Gün Kuralı ve İş Görmekten Kaçınma Hakkı
Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde mücbir bir sebep bulunmaksızın ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu hakkın kullanımına ilişkin esaslar şunlardır:
Bireysel nitelikte bir karardır: Her işçi bu kararı kendisi verir. Çok sayıda işçinin aynı anda bu hakkı kullanması, sayıları ne olursa olsun kanunen toplu eylem veya grev sayılmaz; işveren bu hâlde fesih yapamaz.
Kaçınma süresince sözleşme askıdadır: İşçi iş yapmayı reddedebilir; bu dönem bakımından işverenin devamsızlık gerekçesiyle m.25 kapsamında fesih yapması hukuka aykırı olacaktır.
Fesih koruması: Bu hakkı kullanan işçilerin iş sözleşmeleri çalışmadıkları gerekçesiyle feshedilemez, yerlerine yeni işçi alınamaz ve bu işler başkalarına yaptırılamaz. Her üç husus da kanunda açıkça yasaklanmıştır.
Mücbir sebep istisnası: Kanun, mücbir sebeplerin varlığı halinde ise ücretin ödenememesi durumunda işçinin çalışmaktan kaçınma hakkının olmayacağını belirtmektedir. Bu konuda nelerin mücbir sebep oluşturacağı, nelerin mücbir sebep sayılmayacağı konusu da açıklığa kavuşturmak gerekmektedir. Mücbir sebebin ortaya çıkabilmesi için deprem, yangın gibi olağanüstü hallerin varlığı gereklidir. Bu bağlamda salt işverenin nakit sıkışıklığı, piyasa koşulları veya alacaklarını tahsil edememesi mücbir sebep oluşturmaz.
20 günlük ödenmeme süresinin belirlenmesinde ücretin hiç ödenmemesi veya eksik ödenmesi esas alınır. 20 günlük süre yalnızca kaçınma hakkının kullanılabilmesi için aranan bir şarttır; ücretin bir gün dahi geciktirilmesi işvereni temerrüde düşürmeye yeterli olup faiz talep edilebilir.
En Yüksek Mevduat Faizi ile Alacağın Değerinin Korunması
Gününde ödenmeyen ücret alacakları için bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir. Yasal faizin çok daha üzerinde seyreden bu oran, işçi lehine öngörülmüş özel bir faiz rejimidir. Kapsamı içtihatla geniş biçimde belirlenmiştir: yalnızca aylık ücret değil, geniş anlamda ücret kabul edilen tüm kalemler bu faize tabidir; fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil alacakları, primler ve ikramiyeler bu kapsamdadır.
Faizin başlangıç tarihi de teknik ve önemli bir konudur: sözleşmede ücretin ödenme günü açıkça belirlenmişse temerrüt o tarihte kendiliğinden gerçekleşir; belirlenmemişse işçinin işvereni ihtarname ile temerrüde düşürdüğü tarihten itibaren faiz işler.
?Biliyor Muydunuz?
Web sitemizdeki hesaplama aracını kullanarak kıdem tazminatınız başta olmak üzere tüm hak ve alacaklarınızı saniyeler içinde, kolayca hesaplayabilirsiniz.
Bir tekstil atölyesinde ücretler üç aydır eksik ödenmekte, kalan kısmın sonradan tamamlanacağı belirtilmektedir. İşçiler noter aracılığıyla ihtarname göndermiş ve iş görmeyi durdurmuştur. İşveren, bu işçilerden bir kısmının iş sözleşmesini feshetmiş ve yerlerine de işçi ilanı vermiştir. Hukuki değerlendirme şu şekildedir: 20 günü aşan eksik ödeme kaçınma hakkını doğurmuştur; yapılan fesihler haksızdır ve yeni işçi alınması da kanuna açıkça aykırıdır. İşçiler tazminatlarını ve birikmiş ücret alacaklarını mevduat faiziyle birlikte talep edebilirler. İsteyen işçiler ise kaçınma hakkı yerine m.24 kapsamında derhal haklı nedenle iş akdini kıdem tazminatı hak edecek şekilde fesih yolunu tercih edebilirlerdi.
Kaçınma Hakkı ile Haklı Fesih Arasındaki Tercih
İki yol arasındaki seçim, işçinin somut durumuna göre değerlendirilmelidir. Kaçınma hakkı, iş ilişkisi sona erdirilmeksizin işveren üzerinde ödeme baskısı oluşturur; işyerinde çalışmaya devam etmek isteyen ve alacağının tahsil edilebileceğini değerlendiren işçi bakımından uygundur. Haklı nedenle fesih (m.24) ise iş ilişkisini sona erdirir ve kıdem tazminatı hakkını gündeme getirir; ödeme ihtimalinin kalmadığı ve güven ilişkisinin ortadan kalktığı hallerde tercih edilir. İki yol ardışık olarak da kullanılabilir: önce kaçınma hakkı kullanılarak beklenir, durumda düzelme olmaması halinde fesih yoluna gidilebilir. Her iki halde de yazılı ihtarname gönderilmesi ispat bakımından gereklidir.
Hukuki Haklarınızı Güvence Altına Alın !
İşçi, kendi isteğiyle işten ayrılmadan önce usulüne uygun bir fesih ihtarında bulunmaması hâlindetelafisi imkânsız hak kayıplarına uğrayabilmekte ve tazminat hakkını kaybedebilmektedir. Bu sebeple sürecin mutlaka bir hukuki destekle yürütülmesi tavsiye edilmektedir.
Ücretleri ödenmeyen işçilerin toplu olarak iş görmekten kaçınması da kanun gereği grev sayılmaz ve bu gerekçeyle yapılan fesihler haksızdır (bkz. sayfadaki 9. HD, E. 2018/5918 ve E. 2018/5259). Faiz rejiminde ayrım, alacak kaleminin niteliğine göre yapılmaktadır: geniş anlamda ücret sayılan ulusal bayram ve genel tatil, hafta tatili ve fazla çalışma alacakları en yüksek mevduat faizine tabidir; ücret niteliği taşımayan tazminat ve masraf kalemlerine ise yasal faiz uygulanır (9. HD, E. 2015/23596).
Sık Yapılan Hatalar
İşçi bakımından: Kaçınma kararının sözlü olarak alınıp işyerine hiç gidilmemesi — bu davranış devamsızlık görünümü doğurur; izlenmesi gereken yol, kaçınma iradesinin yazılı bildirimle kayda geçirilmesi ve işyerinde hazır bulunulmasıdır.
İşveren bakımından: Kaçınma hakkını kullanan işçinin devamsızlık gerekçesiyle işten çıkarılması veya yerine yeni işçi alınması (her iki uygulama da kanuna açıkça aykırıdır).
Sıkça Sorulan Sorular
Maaşım kaç gün gecikirse çalışmayı bırakabilirim?
Ödeme gününden itibaren 20 gün geçmiş ve mücbir bir sebep bulunmuyorsa iş görmekten kaçınabilirsiniz. Kararınızı ihtarname ile bildirmeniz en güvenli yoldur.
Çalışmayı bırakırsam işveren iş sözleşmemi feshedebilir mi?
Kaçınma hakkını kullandığınız gerekçesiyle fesih yapamaz, yerinize işçi alamaz ve işinizi başkasına yaptıramaz. Buna rağmen yapılan fesih haksız fesih niteliğindedir.
Geciken ücretime hangi faiz uygulanır?
Bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır.
Çalışmaktan kaçındığım günlerin ücretini talep edebilir miyim?
Maaşım sürekli 5-10 gün gecikiyor ancak ödeniyor. Nasıl bir yol izleyebilirim?
20 günlük eşik aşılmadığından kaçınma hakkı doğmaz; ancak temerrüt faizi talep edebilirsiniz. Süreklilik kazanan gecikme, koşullarına göre m.24 kapsamında haklı fesih zemini oluşturabilir. Ancak bunun için hukuki destek almanız gerekmektedir.
