İKİNCİ BÖLÜM
İş Sözleşmesi, Türleri ve Feshi
Madde18

FESHİN GEÇERLİ SEBEBE DAYANDIRILMASI

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kıdem şartı aranmaz.

Altı aylık kıdem hesabında bu Kanunun 66 ncı maddesindeki süreler dikkate alınır.

Özellikle aşağıdaki hususlar fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz:

  1. a)Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde sendikal faaliyetlere katılmak.
  2. b)İşyeri sendika temsilciliği yapmak.
  3. c)Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip veya yükümlülüklerini yerine getirmek için işveren aleyhine idari veya adli makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak.
  4. d)Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve benzeri nedenler.
  5. e)74 üncü maddede öngörülen ve kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe gelmemek.
  6. f)Hastalık veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık.

İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap edilir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, işyerinde çalışan işçi sayısı, bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.

İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında bu madde, 19 ve 21 inci maddeler ile 25 inci maddenin son fıkrası uygulanmaz.

EREN HUKUK SUNAR

Boşta Geçen Süre Ücretiniz ve İşe Başlatmama Tazminatınız ile tüm işçilik alacaklarınızı kolaylıkla hesaplayın!

Çalışma tarihlerinizi ve ücret ile çalışma detaylarınızı girin; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile diğer tüm tazminat ve alacaklarınızı saniyeler içinde kolayca hesaplayın.

  • Kıdem Tazminatı
  • İhbar Tazminatı
  • Yıllık İzin Ücreti
  • Fazla Mesai Ücreti
  • Hafta Tatili Ücreti
  • Bayram ve Tatil Çalışması
  • Boşta Geçen Süre
  • İşe Başlatmama Tazminatı
  • Kötüniyet Tazminatı
  • Ayrımcılık Tazminatı
  • Sendikal Tazminat
  • Eksik Maaş Alacağı
Tazminat hesaplama
Hukuk Rehberi

İşten Çıkarma İçin Geçerli Bir Sebep Aranır mı?

İş güvencesi kapsamında bulunan bir işçinin iş sözleşmesi, işverenin serbest takdiriyle sona erdirilemez. İş Kanunu'nun 18. maddesi, belirli koşulları taşıyan işçiler bakımından işverene açık bir yükümlülük yüklemektedir: feshi, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak. Bu yükümlülük, işe iade davalarının esasını oluşturmakta olup yargılamada tartışılan temel mesele, feshin geçerli bir sebebe dayanıp dayanmadığıdır.

Bu Rehberde Öğrenecekleriniz
  • İş güvencesinden hangi işçilerin yararlandığı (30 işçi ve 6 ay kıdem şartı)
  • Hangi sebeplerin geçerli, hangilerinin geçersiz sayıldığı
  • "Geçerli sebep" ile "haklı sebep" arasındaki fark
  • Feshin son çare olması (ultima ratio) ilkesinin uygulamadaki karşılığı

İş Güvencesi Kimleri Kapsar?

18. maddenin sağladığı koruma her işçi bakımından uygulanmaz. Bir işçinin iş güvencesi kapsamında değerlendirilebilmesi için üç koşulun birlikte gerçekleşmesi aranır:

  1. İşyerinde en az 30 işçi çalıştırılması. Bu sayı belirlenirken işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerlerinde çalışan işçiler birlikte dikkate alınır; merkezde 10, şubede 25 işçi çalıştıran bir işverende şart gerçekleşmiş sayılır. Söz konusu eşik, uygulamada en sık uyuşmazlık konusu olan hususlardan biridir.
  2. İşçinin en az 6 aylık kıdeminin bulunması. Kıdem, aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen sürelerin toplanması suretiyle hesaplanır. Yer altı işlerinde çalışan işçiler bakımından bu şart aranmaz.
  3. İş sözleşmesinin belirsiz süreli olması. Belirli süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bu korumadan yararlanamaz.

Bunlara ek olarak, işletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekilleri (genel müdür ve yardımcıları gibi) ile işçi alma ve çıkarma yetkisini haiz işyeri müdürleri, 30 işçi çalıştıran bir işyerinde görev yapsalar dahi iş güvencesi hükümlerinden yararlanamaz.

İş güvencesi kapsamı dışında kalan işçi de tamamen korumasız değildir; feshin kötüniyetli olarak gerçekleştirildiğini ileri sürebilir, koşulları oluşmuşsa kötüniyet tazminatı (m.17) ile kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarını talep edebilir. Ancak bu maddedeki işe iade yolundan yalnızca yukarıda kapsamı belirlenen işçiler faydalanabilecektir.

Hangi Sebepler Fesihte Geçerli Kabul Edilir?

Kanun, geçerli sebepleri üç başlıkta toplamaktadır:

İşçinin yeterliliğinden kaynaklanan sebepler: Benzer işi görenlere kıyasla ortalamanın altında verim gösterilmesi, işin gerektirdiği niteliklerin kaybedilmesi, öğrenme ve kendini geliştirme bakımından yetersizlik. Ancak bu noktada önemli bir sınır bulunmaktadır: performans yetersizliğinin ileri sürülmesi tek başına yeterli değildir; performans kriterlerinin önceden belirlenmiş ve işçiye tebliğ edilmiş olması, yetersizliğin de objektif verilerle ortaya konulması aranır.

İşçinin davranışlarından kaynaklanan sebepler: İş akışını aksatan, işyerindeki uyumu olumsuz etkileyen, ancak haklı fesih ağırlığına ulaşmayan davranışlar; örneğin işe sık sık geç gelinmesi, görev tanımının sürekli olarak aksatılması, iş arkadaşlarıyla yoğun geçimsizlik.

İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan sebepler: Ekonomik daralma, küçülme, teknolojik değişim, bir bölümün kapatılması gibi işletmesel kararlar. Mahkeme, burada özellikle bu alınan işletmesel kararların tutarlı biçimde uygulanıp uygulanmadığını ve feshin son çare niteliği taşıyıp taşımadığını denetleyecektir.

?Biliyor
Muydunuz?

Web sitemizdeki hesaplama aracını kullanarak kıdem tazminatınız başta olmak üzere tüm hak ve alacaklarınızı saniyeler içinde, kolayca hesaplayabilirsiniz.

Hesaplama Aracına Git

Kanunun Açıkça Geçersiz Saydığı Sebepler

Bazı sebepler hiçbir koşulda geçerli fesih nedeni oluşturamaz: sendika üyeliği veya sendikal faaliyetlere katılma, işyeri sendika temsilciliği, hakkını aramak amacıyla işvereni şikâyet etme veya dava açma, ırk, cinsiyet, siyasi görüş ve benzeri ayrımcı nedenler, kadın işçinin gebeliği ve doğum izni, hastalık nedeniyle bildirim süresini (m.17) altı hafta aşmayan devamsızlık. Bu sebeplerden birine dayanan fesih, diğer tüm koşullar gerçekleşmiş olsa dahi geçersizdir; feshin sendikal nedene dayanması halinde ise ayrıca işveren aleyhine daha ağır yaptırımlar da gündeme gelecektir.

Örnek Senaryolarla Madde 18

Performansa dayalı fesih

Satış temsilcisi olarak çalışan Ayşe'nin iş sözleşmesi, işveren tarafından hedeflerin altında kalındığı gerekçesiyle feshedilmiştir. Ancak işyerinde yazılı bir hedef sistemi bulunmamakta, Ayşe'ye tebliğ edilmiş bir performans kriteri de mevcut değildir. Bu fesih büyük olasılıkla geçersiz sayılacaktır; Yargıtay, önceden belirlenip işçiye bildirilen objektif kriterler bulunmadıkça performansa dayalı feshi geçerli kabul etmemektedir.

Küçülme gerekçesiyle fesih

Bir fabrika, ekonomik daralma gerekçesiyle 40 işçinin iş sözleşmesini feshetmiş, ancak aynı dönemde yeni işçi almayı sürdürmüştür. İşten çıkarma ile yakın zamanda yeni işçi alan işveren, işletmesel kararını tutarlı biçimde uygulamamış sayılır; feshin bu nedenle geçersiz kabul edilme olasılığı yüksektir.

Sendika üyeliğinin ardından yapılan fesih

İşçinin iş sözleşmesi, sendikaya üye olmasından kısa süre sonra performans gerekçesiyle feshedilmiştir. Feshin zamanlaması ve işyerindeki diğer olgular sendikal nedene işaret ediyorsa, gösterilen sebep gerçek nedeni perdeleme amacı taşıyor kabul edilir ve fesih geçersiz sayılır.

Geçerli Sebep ile Haklı Sebep Arasındaki Fark

Hafızalarda en sık karıştırılan ayrım olmasına rağmen iki kavramın sonuçları birbirinden tamamen farklıdır:

Geçerli sebep (m.18)Haklı sebep (m.24 / m.25)
Ağırlıkİş ilişkisinin sürdürülmesini makul ölçüde beklenemez kılarİş ilişkisinin derhal sona erdirilmesini gerektirir
Tipik örnekVerim düşüklüğü, geçimsizlik, küçülmeHırsızlık, hakaret, ücretin ödenmemesi
Bildirim süresiUygulanır (veya peşin ödenir)Aranmaz, derhal fesih
İhbar tazminatıÖdenirÖdenmez
Süre sınırıMakul süre6 iş günlük hak düşürücü süre

İşveren tarafından haklı nedene dayandırılan bir fesih, yargılamada bu ağırlıkta değerlendirilmezse olay geçerli sebep düzeyinde kabul edilebilir; bu ihtimalde fesih iş sözleşmesini sona erdirir, ancak işçinin tazminat hakları doğar. Konunun ayrıntısı için m.24 ve m.25 sayfalarını inceleyebilirsiniz.

Hukuki Haklarınızı Güvence Altına Alın !

İşçi, kendi isteğiyle işten ayrılmadan önce usulüne uygun bir fesih ihtarında bulunmaması hâlinde telafisi imkânsız hak kayıplarına uğrayabilmekte ve tazminat hakkını kaybedebilmektedir. Bu sebeple sürecin mutlaka bir hukuki destekle yürütülmesi tavsiye edilmektedir.

Avukat
Özel Analiz
Derinlemesine Bakış

İspat yükü kural olarak işverendedir; feshin geçerli bir sebebe dayandığını işveren ispatla yükümlüdür. Buna karşılık işçi, feshin başka bir sebebe (örneğin sendikal nedene) dayandığını ileri sürerse, bu iddiasını ispat yükü işçiye geçer (bkz. sayfadaki 9. HD, E. 2023/3900). İşletmesel kararlarda Yargıtay denetimi üç eksende yürütülür: kararın fiilen uygulanıp uygulanmadığı, tutarlılık (fesihten kısa süre sonra aynı nitelikte işçi alınması tutarsızlık karinesi oluşturur — 9. HD, E. 2024/11104) ve ölçülülük ile feshin son çare olması ilkesi; bu kapsamda fazla çalışmaların kaldırılması, işçinin başka bir birimde değerlendirilmesi, esnek çalışma modellerine geçilmesi gibi daha hafif tedbirlerin tüketilip tüketilmediği incelenir. Doktrinde tartışmalı olan şüphe feshi de içtihatta sınırlı biçimde kabul görmektedir: güven ilişkisini ortadan kaldıran ciddi ve objektif olgulara dayalı şüphe geçerli neden oluşturabilir; ancak şüphenin fesih bildiriminde açıkça ortaya konulması gerekir (9. HD, E. 2018/6413). İşverenin geçerli sebeple yaptığı her fesih aynı zamanda madde 25 uyarınca haklı neden teşkil etmek zorunda değildir; haklı sebep ağırlığında olmasa bile geçerli kabul edilecek bir sebeple işçinin işten çıkartılması mümkün olup bu ihtimalde işçi işe iade talep edemese de kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacaktır.

Sık Yapılan Hatalar

İşçi bakımından: Fesih sürecinde ibraname niteliğindeki metinlerin içeriği incelenmeden imzalanması; kapsam şartlarının (30 işçi/6 ay) hesaplanmadan dava yolundan vazgeçilmesi — işverenin diğer şubelerinde çalışan işçiler de sayıma dahil edildiğinden eşik uygulamada tahmin edilenden daha kolay aşılmaktadır; itiraz sürecinin başlatılmasında gecikilmesi (süreler kısadır, bkz. m.20).

İşveren bakımından: Performansa dayalı feshin kriter ve belge desteği olmaksızın yapılması; küçülme gerekçesiyle yapılan fesihte yakın zamanda işçi alımı yapılması; olayın ağırlığı haklı fesih düzeyine ulaşmadığı halde feshin haklı sebebe dayandırılması.

Sıkça Sorulan Sorular

İşyerinde 30'dan az işçi varsa işe iade davası açabilir miyim?

Hayır; işverenin aynı iş kolundaki tüm işyerlerinde toplam 30 işçi çalışmıyorsa iş güvencesi kapsamına girilmez. Ancak koşulları varsa kötüniyet tazminatı ve diğer işçilik alacakları talep edilebilir.

Performans düşüklüğü nedeniyle işten çıkarılmam geçerli midir?

Ancak önceden belirlenmiş ve tarafınıza tebliğ edilmiş objektif kriterler bulunuyorsa ve yetersizlik somut verilerle ispatlanırsa geçerli olabilir. Kriter bulunmadığı hallerde yahut işçinin savunması alınmadan yapılan fesih genellikle geçersiz sayılmaktadır.

Raporlu olduğum dönemde işten çıkarılabilir miyim?

Hastalık nedeniyle oluşan devamsızlık, m.17'de öngörülen bildirim sürenizi altı hafta aşmadıkça geçerli fesih sebebi yapılamaz. Bu süreyi aşan uzun süreli devamsızlıklar ise somut duruma göre değerlendirilir.

Fesih geçersiz sayılırsa hangi haklara kavuşurum?

İşe iade ve buna bağlı parasal haklar gündeme gelir; ayrıntılı bilgi m.21 sayfasında yer almaktadır.

İlgili Maddeler