MENU
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ücret
Madde41

FAZLA ÇALIŞMA ÜCRETİ

Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve 69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.

Bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâller dışında yer altında maden işlerinde çalışan işçilere fazla çalışma yaptırılamaz.

Yer altında maden işlerinde çalışan işçilere, bu Kanunun 42 nci ve 43 üncü maddelerinde sayılan hâllerde haftalık otuz yedi buçuk saati aşan her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yüzden az olmamak üzere arttırılması suretiyle ödenir.

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.

EREN HUKUK SUNAR

Fazla Mesai Ücretiniz ile tüm işçilik alacaklarınızı kolaylıkla hesaplayın!

Çalışma tarihlerinizi ve ücret ile çalışma detaylarınızı girin; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ile diğer tüm tazminat ve alacaklarınızı saniyeler içinde kolayca hesaplayın.

  • Kıdem Tazminatı
  • İhbar Tazminatı
  • Yıllık İzin Ücreti
  • Fazla Mesai Ücreti
  • Hafta Tatili Ücreti
  • Bayram ve Tatil Çalışması
  • Boşta Geçen Süre
  • İşe Başlatmama Tazminatı
  • Kötüniyet Tazminatı
  • Ayrımcılık Tazminatı
  • Sendikal Tazminat
  • Eksik Maaş Alacağı
HEMEN HESAPLAYIN
Tazminat hesaplama
Hukuk Rehberi

Uygulamada En Sık Dava Konusu Olan İşçilik Alacağı

İş mahkemelerinde en sık talep edilen işçilik alacaklarından biri de fazla çalışma ücretidir. 41. madde, normal çalışma süresini aşan çalışmaların zamlı ücretle ödenmesi gerektiğini düzenlemektedir. Ancak uyuşmazlıkların asıl kaynağı bu zamlı orandan ziyade ispat meselesidir: işçi uzun süre fazla çalışma yaptığını ileri sürmekte, buna karşılık işyerinde kayıt tutulmamakta ve bordroda herhangi bir tahakkuk görünmemektedir. Bu sayfada hem hesaplamaya ilişkin kurallar hem de Yargıtay'ın ispata ilişkin yerleşik uygulaması, işçi ve işveren bakımından ayrı ayrı ele alınmaktadır.

Bu Rehberde Öğrenecekleriniz
  • Fazla çalışma (%50) ile fazla sürelerle çalışma (%25) arasındaki fark
  • İşçinin onayı şartı ve yıllık 270 saatlik sınır
  • Zamlı ücret yerine serbest zaman kullanma hakkı
  • Fazla çalışmanın yargılamada nasıl ispatlandığı

İki Kavram ve İki Farklı Durum

Fazla çalışma: Haftalık 45 saati aşan çalışmaları ifade eder. Her bir saat için, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla (1,5 katı) ücret ödenmesi gerekir.

Fazla sürelerle çalışma: İş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında kararlaştırılmışsa (örneğin 40 saat), bu süre ile 45 saat arasında kalan çalışmaları ifade eder; bu durumda ise 45 saate kadar yapılacak ekstra çalışmalarda her ekstra saati %25 zamlı (1,25 katı) ödenir. 45 saatin üstünde yapılan çalışmalar ise yine yukarıdaki gibi hesaplanır.

Hangi sürelerin bu hesaba dahil edileceği m.63 ve m.66'nın kapsamındadır: haftalık hesap esası ve günlük 11 saatlik üst sınır m.63 rehberinde, fiilen çalışılmadığı halde çalışma süresinden sayılan zamanlar (bekleme, yol, nöbet gibi) ise m.66 rehberinde açıklanmıştır. Hafta tatili ve genel tatil günlerindeki çalışmanın kendine özgü hesabı için m.46 ve m.47 sayfalarına bakılmalıdır.

İşçinin saatlik ücreti belirlenirken aylık ücreti 225'e bölünerek normal saat ücreti bulunur (30 gün × 7,5 saat); fazla çalışma için saatlik ekstra ödenecek tutar, işbu saatlik ücretin 1,5 katı kadar olacaktır. Güncel rakamlarla net hesaplama için sayfamızdaki hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Onay Şartı ve Yıllık 270 Saat Fazla Mesai Sınırı

Fazla çalışma yaptırılabilmesi için işçinin onayı gerekir. Onay iş sözleşmesine konulabileceği gibi sonradan da alınabilir; Yargıtay 9. Hukuk Dairesi - 2026/692 E. , 2026/1453 K. , 18.02.2026 tarihli kararında da öngörüldüğü üzere, işçi verdiği onayı 30 gün önceden yazılı bildirimde bulunmak suretiyle geri alabilir. Onayı bulunmayan işçi fazla çalışmaya zorlanamaz; bu gerekçeyle işveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi de hukuka aykırıdır.

Fazla çalışma süresi yılda 270 saati aşamaz. Bu sınırın aşılması halinde yapılan çalışmanın ücreti yine ödenir (sınırın aşılması işçinin alacağını ortadan kaldırmaz); ancak işveren bakımından idari para cezası gündeme gelir işçi bakımından haklı fesih zemini doğar.

"Fazla mesai ücrete dahildir" kayıtları: İş sözleşmelerinde sıkça yer alan bu hüküm bütünüyle geçersiz olmamakla birlikte sınırlı bir etkiye sahiptir. Mahkeme kararları, sözleşmedeki bu kayıtla en fazla yılda 270 saate kadar olan fazla çalışmanın ücrete dahil sayılabileceğini, bunun için de özellikle işçinin temel maaşının söz konusu fazla mesai karşılığını içerecek tutarda olması gerektiğini aramaktadır. Örneğin asgari ücretle çalışan bir işçi bakımından bu tür bir kaydın geçerliliğinden kesinlikle söz edilemez.

?Biliyor
Muydunuz?

Web sitemizdeki hesaplama aracını kullanarak kıdem tazminatınız başta olmak üzere tüm hak ve alacaklarınızı saniyeler içinde, kolayca hesaplayabilirsiniz.

Hesaplama Aracına Git

Hukuki Haklarınızı Güvence Altına Alın !

İşçi, kendi isteğiyle işten ayrılmadan önce usulüne uygun bir fesih ihtarında bulunmaması hâlinde telafisi imkânsız hak kayıplarına uğrayabilmekte ve tazminat hakkını kaybedebilmektedir. Bu sebeple sürecin mutlaka bir hukuki destekle yürütülmesi tavsiye edilmektedir.

Hemen fesih ihtarı oluşturmak için Sanal Ofise GidinVeya bizimle iletişime geçmek için tıklayın

Serbest Zaman: Zamlı Ücretin Alternatifi

Fazla çalışma yapan işçi, dilerse zamlı ücret yerine her fazla çalışma saati karşılığında 1 saat 30 dakika serbest zaman (fazla sürelerle çalışmada 1 saat 15 dakika) kullanmayı tercih edebilir. Bu tercih hakkı işçiye aittir; işveren serbest zaman kullanımını tek taraflı olarak dayatamaz. Serbest zaman, 6 ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücrette herhangi bir kesinti yapılmaksızın kullandırılır.

Fazla Çalışmanın İspatı

Fazla çalışmanın yapıldığının ispat yükü işçide, ödendiğinin ispat yükü ise işverendedir. Delillerin değerlendirilmesinde izlenen sıra şu şekildedir:

Örnek Senaryo: Kayıt Tutulmayan İşyerinde Uzun Süreli Fazla Çalışma

Depo işçisi olarak çalışan Yusuf 6 yıl boyunca fiilen 08.00-20.00 saatleri arasında çalışmış, işyerinde giriş-çıkış kaydı tutulmamış ve bordrolarda fazla çalışma tahakkuku gösterilmemiştir. Yargılamada Yusuf ile aynı vardiyada çalışmış iki tanık bu çalışma düzenini doğrulamıştır. Bilirkişi, ara dinlenmeleri düşerek haftalık çalışma süresini hesaplamış ve 45 saati aşan kısmı %50 zamlı olarak belirlemiştir. Mahkeme, ispatın tanık beyanına dayanması nedeniyle hakkaniyet indirimi uygulamış ve alacak son 5 yılla sınırlandırılmıştır (zamanaşımının işleyişi için m.32 rehberine bakılabilir). Yusuf'un alacağına, ücret niteliği taşıması nedeniyle azami mevduat faizi de işletilir.

Avukat
Özel Analiz
Derinlemesine Bakış

İşçinin fazla mesai yaptığı incelenirken ispat yükünün işçide olduğu ve işyeri kayıtlarının öncelikli delil sayıldığı yerleşiktir (bkz. sayfadaki 9. HD, E. 2016/36295); husumetli tek tanık beyanıyla fazla mesai yapıldığının ispat edilmesi kabul görmemektedir. (9. HD, E. 2020/4404). Tanık beyanına dayalı hesaplamada uygulamada %30 hakkaniyet indirimi yapılmaktadır. Ücrete dahil kayıtlarının 270 saatlik tavanla sınırlandırılması (9. HD, E. 2022/16175) ve bordro denetimi — ücretin düşük gösterilip fazla çalışma tahakkuklarıyla garanti ücrete tamamlanması halinde bu tahakkukların gerçek fazla çalışma ödemesi sayılmaması (9. HD, E. 2025/6138) — bu alandaki iki güncel koruyucu içtihattır.

Sık Yapılan Hatalar

İşçi bakımından: Bordroların ihtirazi kayıt konulmaksızın imzalanması davanın uzun süre ertelenmesi sonucu alacağın zamanaşımına uğraması

İşveren bakımından: Onay alınmaksızın fazla çalışma yaptırılması

Sıkça Sorulan Sorular

Fazla çalışma ücreti nasıl hesaplanır?

Aylık brüt ücret 225'e bölünerek saat ücreti bulunur; 45 saati aşan her saat bu tutarın 1,5 katıyla ödenir. İş sözleşmenizde haftalık çalışma süresi 45 saatin altında belirlenmişse, aradaki dilim 1,25 kat üzerinden hesaplanır.

Fazla çalışma yapmak zorunda mıyım?

Onayınız bulunmuyorsa zorunlu değilsiniz. Onay vermiş olsanız dahi yazılı bildirimde bulunarak onayınızı geri alabilirsiniz. Onayı bulunmayan işçinin fazla çalışmaya zorlanması ve bu nedenle yaptırıma tabi tutulması hukuka aykırıdır.

İşyerinde hiç kayıt tutulmuyor, fazla çalışmamı nasıl ispatlayabilirim?

Aynı dönemde birlikte çalıştığınız tanıkların beyanlarıyla ispatlayabilirsiniz; ayrıca elektronik postalar, mesaj kayıtları, görev çizelgeleri, araç ve telefon kayıtları destekleyici delil niteliğindedir.

Ödenmeyen fazla çalışma alacaklarım birikti; istifa edersem tazminat alabilir miyim?

Fazla çalışma alacağının ödenmemesi haklı fesih sebebidir; bu sebeple istifa etmenize gerek bulunmamakta olup, kıdem tazminatı hakkınızı koruyarak haklı fesih yapabilirsiniz. Ancak bu konuda hukuki destek almayı ihmal etmeniz halinde dava aşamasında hak kaybına uğramanız kaçınılmazdır.

İlgili Maddeler

m.63Çalışma süresi45 saat esası, günlük 11 saatlik üst sınır ve denkleştirme. m.66Çalışma süresinden sayılan hallerbekleme ve yol sürelerinin hesaba katılması. m.46 / m.47Tatil çalışmalarıtatil günü çalışmalarının özel hesabı. m.24Haklı fesihödenmeyen fazla çalışma ücreti nedeniyle iş akdinin fesih yolu.