İşçinin verilen işi yapmaması, talimatlara uymaması ve sonuç olarak verilen görevin yapılmaması veya eksik yahut kötü yapılması sonucunu doğuracak eylemler geçerli fesih nedeni oluşturabilir. Ancak burada işçinin eyleminin iş akışını bozması gerektiği ve daha önce ihtar yolu ile uyarılmış olması gerektiği unutulmamalıdır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 18 hükmü, işverenin feshi işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmasını zorunlu kılmaktadır. Kanunun gerekçesinde, işçinin “işini uyarılara rağmen eksik, kötü veya yetersiz olarak yerine getirmesi” geçerli sebeplere örnek olarak sayılmıştır.
Buna karşılık m. 25/II-(h) hükmüne göre:
“İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi”
haklı, yani tazminatsız fesih sebebidir. Burada madde 18, hatırlatıldı halde ısrar ile yapmama halinde işçinin iş akdinin tazminatsız dahi feshedilebilmeinin önünü açmaktadırç Ne var ki bu son hâl ancak işçinin ihmalinden değil kasıtlı olarak işi yapmamak yönünde irade göstermesine bağlıdır.
Ayrımın Ölçütü
| İşçinin davranışı | Hukuki sonucu |
|---|---|
| Görevi uyarıya rağmen hiç yapmamak ve bu tutumu sürdürmek | Haklı fesih (m. 25/II-h) — tazminat ödenmez |
| Görevi eksik, kötü veya yetersiz yapmak | Geçerli fesih (m. 18) — kıdem ve ihbar tazminatı ödenir |
| Eksik veya kötü ifa sonucunda zarar doğması ya da iş sağlığı ve güvenliğinin tehlikeye düşmesi | Haklı fesih |
| Tek seferlik, süreklilik göstermeyen ve işyerinde olumsuzluğa yol açmayan aksaklık | Fesih sebebi oluşmaz |
Dairenin yerleşik kabulüne göre işverenin hatırlatmasının ardından bir kez görevin yapılmaması yeterli sayılmamakta, eylemin hatırlatmadan sonra da devamlılık göstermesi aranmaktadır. Devamlılık göstermeyen görevi yapmama ise, ancak işyerinde olumsuzluğa yol açmışsa koşullara göre geçerli fesih sebebi oluşturmaktadır.
Talimatın Hukuka Uygun Olması Şartı
İşçinin talimatlara uyma borcu, işverenin yönetim hakkının sınırlarıyla çevrilidir. İşveren, işin nerede, nasıl ve ne zaman görüleceğini düzenleyebilmekte; buna karşılık ücretin miktarına ve borçlanılan çalışma süresinin kapsamına ilişkin talimat verememektedir. İşveren ayrıca ceza ve kamu hukuku hükümlerine aykırı talimat veremez, işçinin kişilik haklarını ihlal edemez ve Türk Medeni Kanunu m. 2'deki dürüstlük kuralına aykırı talimatlar da işçiyi bağlayamaz. Bu sınırları aşan bir talimata uyulmaması, işçiye sorumluluk yüklemeyecektir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Hatırlatmadan sonra devamlılık aranmaktadır
- Somut Olay
Belediye sosyal tesislerinde 2004 yılından beri garson olarak çalışan işçi hakkında 02.03.2012, 01.04.2012 ve 17.04.2012 tarihlerinde birbirinden farklı konularda tutanak düzenlenmiştir. İşçinin savunması alınmış, savunmasında işveren iddialarını reddetmiştir. İş sözleşmesi, şeflerin verdiği işleri yapmadığı ve yöneticiler hakkında hakarete varan beyanlarda bulunduğu gerekçesiyle m. 25 uyarınca tazminatsız feshedilmiştir.
- İlk Derece Aşaması
Mahkemece feshin haklı nedene dayandığı kabul edilerek dava reddedilmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“…işverenin hatırlatmasının ardında sadece bir kez görevi yapmama yeterli sayılmamalıdır. İşçinin görevi yapmama eylemi hatırlatmanın ardından da devamlılık arz etmelidir. Devamlılık gösteren görevi yapmama haklı neden kabul edilmeli, ancak devamlılık göstermeyen görevi yapmama, işyerinde olumsuzluklara yol açmış ise, iş sözleşmesinin feshi geçerli neden sayılmalıdır.”
Dairece ayrıca, davalı tanıklarının yalnızca ilk tutanağın içeriğini doğruladıkları, diğer tutanaklara ilişkin beyanda bulunmadıkları saptanmıştır:
“…davacının şeflerinin tutturduğu tutanaklar doğrultusunda sürekli uyarılmasına rağmen işine gereken önemi vermediği … iddialarının işverence ispat edilemediği; ancak davacının ispat edilen davranışlarının işyerinde olumsuzluğa yol açtığı anlaşıldığından işveren feshinin geçerli nedene dayandığı anlaşılmakla…”
- Karar
Davanın reddi sonucu itibarıyla doğru bulunmuş, ancak hüküm haklı fesih değil geçerli fesih gerekçesiyle onanmıştır.
Emsal Karar 2: Eksik veya kötü ifa, tazminat hakkını ortadan kaldırmaz
- Somut Olay
Üniversite hastanesinde alt işverenler nezdinde 2008 yılından beri çalışan işçi hakkında, işe geç gelme ve yemeği geç dağıtma gibi davranışlarına ilişkin tutanaklar düzenlenmiştir. 04.04.2014 tarihinde kahvaltının gecikmesi üzerine tutulan tutanağın ardından iş sözleşmesi tazminatsız feshedilmiştir.
- İlk Derece Aşaması
Mahkemece feshin haklı olduğu kabul edilerek kıdem ve ihbar tazminatı talepleri reddedilmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşçi görevini uyarıya rağmen hiç yerine getirmezse işveren haklı nedenle derhal, eksik, kötü yetersiz bir biçimde yerine getirirse geçerli fesih hakkını kullanabilecektir.”
“…davacının feshe konu davranışları, edimini kötü ya da eksik ifa olarak nitelendirilmelidir. Bu durum 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinde belirtilen ahlak ve iyiniyet kurallarına aykırılık olarak kabul edilemez. … Bu fesih şeklide işçinin kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanmasına engel teşkil etmemektedir.”
- Karar
Hüküm bozulmuş, kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin kabulü gerektiği belirtilmiştir.
Emsal Karar 3: Amirin talimatını reddetmek geçerli fesih sebebidir
- Somut Olay
Yurt dışındaki bir otoyol yapım işinde bölge formeni olarak çalışan işçi, telefon görüşmesi sırasında amiri konumundaki genel formene “beni bir daha arama” diyerek telefonu kapatmıştır. İşçi ayrıca genel formeni üstü olarak tanımadığını beyan etmiş, denetim günü işe çıkmamıştır.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
İlk derece mahkemesi davayı reddetmiş; bölge adliye mahkemesi, olayda disiplin cezası uygulanmadığını ve daha hafif yaptırımların gözetilmediğini belirterek işe iadeye karar vermiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“…davacının davalı işyerinde amiri …'ın üstü olduğunu kabul etmeyerek verilen talimatlara uymadığı, savunmasında kendisinin de kabul ettiği üzere telefon konuşması sırasında kendisini rahatsız etmemesini söyleyerek amiri …'ın yüzüne telefonu kapattığı davacının bahsedilen bu eylemleri ile işyerinde olumsuzluğa yol açtığı, kendisine verilen görevleri yerine getirmediği, taraflar arasındaki güven ilişkisinin sarsıldığı … anlaşılmakla davacının iş sözleşmesinin feshi haklı neden ağırlığında olmasa da geçerli nedene dayanmakta…”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı bozularak ortadan kaldırılmış, dava reddedilmiştir.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında en sık karşılaşılan hata, eksik veya kötü ifa niteliğindeki davranışlar nedeniyle feshin m. 25/II-(h) kapsamında tazminatsız olarak yapılmasıdır; bu davranışlar ancak ihtara rağmen sürdürüldüğünde ve iş akışını bozduğunda geçerli fesih sebebi oluşturmaktadır. İşçi tarafında ise sık karşılaşılan hata, savunmanın yalnızca davranışın hiç gerçekleşmediği iddiası üzerine kurulmasıdır; bu durumda ihtar yapılmaması, savunma alınmaması gibi usule ilişkin eksiklikler ileri sürülmemekte ve işçinin en güçlü savunma imkânı kullanılmamış olmaktadır.