Hayır. Asgari ücret, iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle aşağı çekilemeyen emredici bir alt sınırdır. Daha düşük bir ücret kararlaştırılmışsa bu kayıt geçersizdir; işçi aradaki farkı talep edebilmekte, kıdem ve ihbar tazminatları da en az fesih tarihindeki asgari ücret üzerinden hesaplanmaktadır. Yemek, yol gibi sosyal yardımlar gerekçe gösterilerek asgari ücretten indirim yapılamaz. Kısmi süreli çalışmada ise asgari ücret, çalışılan süreyle orantılı olarak uygulanmaktadır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 39 hükmü asgari ücretin belirlenmesini düzenlemektedir:
“İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.”
Asgari ücretin altına düşülemeyeceği, bu maddeye dayanılarak çıkarılan Asgari Ücret Yönetmeliği'nin 12. maddesinde açıkça yer almaktadır:
“İşçilere, Komisyonca belirlenen ücretlerden düşük ücret ödenemez. İş sözleşmelerine ve toplu iş sözleşmelerine bunun aksine hükümler konulamaz.”
“İşverenler tarafından, işçilere sağlanan sosyal yardımlar sebebiyle asgari ücretten herhangi bir indirim yapılamaz.”
Kısmi süreli çalışanlar bakımından m. 13 hükmü uygulanmaktadır:
“Kısmî süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçinin ücreti ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süre ile orantılı olarak ödenir.”
Asgari Ücretin Altında Ödemenin Sonuçları
| Alan | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmedeki ücret kaydı | Asgari ücretin altındaki kayıt geçersizdir, ücret asgari ücrete tamamlanır. | Asgari Ücret Yönetmeliği m. 12 |
| Geçmiş dönem ücreti | İşçi, her ay için asgari ücret ile ödenen ücret arasındaki farkı talep edebilir. | m. 39, Yönetmelik m. 12 |
| Kıdem ve ihbar tazminatı | Fiilen ödenen düşük ücret değil, fesih tarihindeki asgari ücret esas alınır. | 9. HD E. 2017/10563 |
| Fazla çalışma savunması | Asgari ücret ödediğini savunan işveren, fazla çalışmanın ücrete dâhil olduğunu ileri süremez. | 9. HD E. 2016/31864 |
| İş sözleşmesi | Ücretin kanuna uygun ödenmemesi işçiye haklı nedenle fesih imkânı verir. | m. 24/II-(e) |
| İdari yaptırım | Asgari ücreti ödemeyen veya noksan ödeyen işverene her işçi ve her ay için idari para cezası uygulanır. | m. 102/a |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Tazminatlar, fiilen ödenen düşük ücretten değil asgari ücretten hesaplanır
- Somut Olay
İşçi, 10.06.2008-23.05.2012 tarihleri arasında çalışmış ve asgari ücret aldığını ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma ücreti talep etmiştir. İşçinin asgari ücretle çalıştığı sabit olmasına karşın bilirkişi, tazminatları brüt 594,49 TL üzerinden hesaplamıştır. İşçinin işten ayrıldığı 2012 yılında brüt asgari ücret 886,50 TL'dir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İş sözleşmesinin tarafları, asgari ücretin altında kalmamak kaydıyla sözleşme özgürlüğü çerçevesinde ücretin miktarını serbestçe kararlaştırabilirler.”
“Mahkemece, davacının kıdem ve ihbar tazminatlarının rayiç asgari ücret üzerinden hesaplanması gerekirken, asgari ücretin altında olan brüt 594,49 TL'den yapılan hesaba itibarla karar verilmesi hatalıdır.”
- Karar
Karar bozulmuştur. Daire ayrıca hükmedilen miktarların net mi brüt mü olduğunun belirtilmemesini ayrı bir bozma sebebi saymıştır.
Emsal Karar 2: Sözleşmesel zamdan sonra ücret asgari ücretin altında kalırsa asgari ücret ödenir, zam asgari ücrete eklenmez
- Somut Olay
Bir kamu kurumuna bağlı huzurevinde bakım personeli olarak çalışan sendikalı işçinin ücretine, toplu iş sözleşmesi gereğince 01.11.2020 tarihinden geçerli yüzde 6,25 zam uygulanmıştır. Zamlı ücret 01.01.2021 tarihinde yürürlüğe giren asgari ücretin altında kalmıştır. Bilirkişi, 01.01.2021 tarihindeki asgari ücrete yeniden yüzde 6,25 zam uygulayarak ücreti belirlemiş, mahkeme bu hesaba göre hüküm kurmuştur.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“…davacının ücretine ikinci yıl birinci altı ay zam oranı uygulandıktan sonra 01.01.2021 tarihi itibarıyla ödenmesi gereken ücret, asgari ücretin altında kaldığı takdirde, ikinci yıl birinci altı aylık dönemin bitimine kadar (30.04.2021) asgari ücret ödenmeye devam olunmalıdır. Mahkemece, 01.01.2021 tarihindeki asgari ücrete tekrar %6,25 oranında zam uygulanmak suretiyle ücret tespiti hatalıdır.”
- Karar
Karar bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık rastlanan hata, işçiye yemek, servis veya barınma sağlandığı gerekçesiyle elden ödenen ücretin asgari ücretin altında tutulmasıdır. Asgari Ücret Yönetmeliği m. 12 sosyal yardımlar sebebiyle indirim yapılmasını açıkça yasakladığından, bu uygulama her ay için fark ücret alacağı ve idari para cezası doğurmakta, işçiye de haklı nedenle fesih ve kıdem tazminatı talep etme imkânı vermektedir.