Evet. İşveren, ücreti işyerinde elden veya banka aracılığıyla ödemesinden bağımsız olarak, her ödemede işçiye ücret hesabını gösteren, imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula diğer bir deyişle bordro vermek zorundadır. Pusulada ödemenin günü ve dönemi ile asıl ücrete yapılan eklemeler ve kesintiler ayrı ayrı gösterilmelidir. Pusula düzenlenmemesi idari para cezasını gerektirmekte, ücret uyuşmazlığında ise ispat bakımından işveren aleyhine değerlendirilmektedir.
Yasal Dayanak
Yükümlülük 4857 sayılı İş Kanunu m. 37 hükmünde düzenlenmiştir:
“İşveren işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır.”
“Bu pusulada ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.”
m. 102/b uyarınca “37 nci maddesine aykırı olarak ücrete ilişkin hesap pusulası düzenlemeyen” işveren veya işveren vekiline idari para cezası uygulanmaktadır.
Yazılı sözleşme yapılmamışsa m. 8 uyarınca temel ücreti ve eklerini gösteren belgenin verilmesi de zorunludur; Yargıtay iki belgeyi ücretin ispatında birlikte değerlendirmektedir.
Bordroda Bulunması Gereken Bilgiler
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Ödeme günü ve dönemi | Ödemenin hangi aya veya haftaya ait olduğu gösterilmelidir. |
| Asıl ücret | Sözleşmede kararlaştırılan temel ücret, eklerden ayrı olarak yazılmalıdır. |
| Eklemeler | Fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel tatil ücretleri ile prim ve ikramiye ayrı kalemler hâlinde gösterilmelidir. |
| Kesintiler | Vergi, sigorta primi, avans mahsubu, nafaka ve icra kesintileri ayrı ayrı gösterilmelidir. |
| İmza veya işyeri işareti | Pusula, işverenin imzasını veya işyerinin özel işaretini taşımalıdır. |
Kanunun aradığı imza işverene aittir; işçinin bordroyu imzalamasının işçi aleyhine delil değeri bordroda fazla mesai tahakkuku sayfasında incelenmiştir. İşçinin imzaladığı bordro ile banka ödemesinin uyuşmadığı hâllerde banka kaydıyla sabit ödeme mahsup edilerek alacak belirlenmektedir (9. HD, E. 2024/4467, K. 2024/8249).
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Pusula/bordro düzenlemeyen işveren, “maaş” açıklamalı banka ödemesini ek ödeme olarak ayrıştıramaz
- Somut Olay
İşçi, 16.10.2007-27.05.2013 tarihleri arasında işverene ait hastanelerde başhekim, genel müdür yardımcısı, direktör ve mesul müdür olarak çalışmış, bir dönem işyeri hekimliği görevini de yürütmüştür. İş sözleşmelerinde aylık ücret 8.000,00 TL olarak gösterilmiş, banka hesabına ise “maaş (zorunlu) ödemesi” açıklamasıyla aylık net 12.218,54 TL yatırılmıştır. Bordro ibraz edilmemiştir. Bölge adliye mahkemesi, farkın “hekim muayene prim payı” gibi ek ödemelerden kaynaklandığını kabul ederek alacakları brüt 8.000,00 TL üzerinden hesaplamıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Söz konusu madde iş sözleşmesinin taraflarının ispat yükümlülüğüne yardımcı olduğu gibi, çalışma yaşamındaki kayıt dışılığı önlenmesi amacına da hizmet etmektedir. Maddede işaret edilen belgenin verilmiş olması ispat açısından işveren lehine olmakla birlikte, belgenin düzenlenerek işçiye verilmemiş oluşu, işçinin ücret, sigorta primi, çalışma koşulları ve benzeri konularda yasal güvencelerini zedeleyebileceği hususu gözden kaçırılmamalıdır.”
“…davacının banka hesabına “maaş” açıklaması ile yatırılan miktarın asıl ücret olmadığı, ek ödemelerin de banka hesabına yatırılan miktarın içinde bulunduğu iddiasına ilişkin ispat yükünün yukarıda açıklanan kanuni yükümlülükler de düşünüldüğünde davalı işveren üzerinde bulunduğu…”
- Karar
Yıllık ücretli izin ile ulusal bayram ve genel tatil ücreti alacaklarının net 12.218,54 TL ücret üzerinden hesaplanması gerektiği gerekçesiyle bölge adliye mahkemesi kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında en sık yapılan hata, asıl ücret ile prim, avans ve benzeri ek ödemelerin bordro düzenlenmeksizin tek bir “maaş” ödemesi olarak banka hesabına yatırılmasıdır. Bu durumda işveren, ödemenin bir kısmının ücret dışı olduğunu ispatlayamamakta ve banka kaydındaki tutarın tamamı asıl ücret olarak kabul edilerek yıllık izin, tatil ücreti ve tazminat alacakları bu ücret üzerinden hesaplanabilmektedir.