Kısmi süreli çalışmada kıdem, takvim süresi üzerinden hesaplanmaktadır; çalışmanın haftanın yalnızca bazı günlerinde veya günde birkaç saatle sınırlı olması kıdem süresini kısaltmamaktadır. İşyerinde fiilen çalışmaya başlanan tarihten itibaren bir yıl geçtiğinde kıdem tazminatı hakkı doğmakta; hesaplamada esas alınacak ücret ise işçinin kısmi süreli çalışması karşılığında fiilen aldığı ücret olmaktadır, tam süreli emsal işçinin ücreti değildir.
Yasal Dayanak
Kısmi süreli çalışmanın tanımı 4857 sayılı Kanun m. 13 hükmünde yer almaktadır:
“İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir.”
“Kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.”
Kıdem tazminatının hesabı ise 1475 sayılı Kanun m. 14 hükmüne tabidir. Kanun, kısmi süreli çalışanın kıdeminin nasıl hesaplanacağını ayrıca düzenlememiştir; bu boşluk Yargıtay içtihadıyla doldurulmaktadır: çalışma düzeni ne olursa olsun bir yıllık kıdem eşiği aynı şekilde işlemektedir.
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Kıdem süresinin başlangıcı | İşyerinde fiilen çalışmaya başlanan tarihtir; haftanın kaç günü veya günde kaç saat çalışıldığı bu başlangıcı etkilemez. |
| Bir yıllık sürenin dolması | Kısmi süreli çalışmada da tam süreli çalışmada olduğu gibi bir yıllık kıdem şartı aranır; süre takvim üzerinden hesaplanır. |
| Hesaplamaya esas ücret | İşçinin kısmi süreli çalışması karşılığında fiilen aldığı ücrettir; tam süreli emsal işçinin ücretine oranlama yapılmaz. |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Apartman görevlisinin çalışma düzeni, sözleşmedeki kısmi süre kaydına değil fiilen yapılan işe göre belirlenir
- Somut Olay
20.04.2017-06.05.2019 tarihleri arasında bir apartmanda bina görevlisi olarak çalışan işçiyle işveren arasında 18.04.2019 tarihinde noter huzurunda, ayda 30 gün ve günde 1 saat çalışmayı öngören kısmi süreli bir iş sözleşmesi imzalanmıştır. İşçi, sözleşme hükümlerine rağmen haftada 30 saatin üzerinde çalıştırıldığını ileri sürerek kıdem tazminatı ile diğer işçilik alacaklarını talep etmiştir. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, yapılan keşif ve bina büyüklüğü üzerinden işçinin tam zamanlı çalıştığına hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Kısmî süreli iş sözleşmesi yazılı olarak yapılmamış ise işyerinin özelliği ve işin niteliğine göre çalışma olgusu kanıtlanabilir.”
“Buna göre, kısmi çalışma ister haftanın bir veya bazı günleri çalışma şeklinde gerçekleşsin, ister her gün birkaç saat şeklinde olsun, işçinin işyerinde çalışmaya başladığı tarihten itibaren bir yıl geçince kıdem tazminatı hakkının doğabileceği ve izne hak kazanacağı Dairemizce kabul edilmiştir... Hesaplamada esas alınacak ücret ise işçinin kısmi süreli çalışma karşılığı aldığı ücret olmalıdır.”
- Karar
Davacının günlük çalışmasının 4 saat olduğuna dair deliller yeterince değerlendirilmeden tam zamanlı çalışma kabulüyle verilen karar bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Tiyatro sanatçısının prova ve oyun günlerine göre çalışması kısmi süreli sözleşme sayılmıştır
- Somut Olay
Bir tiyatro işletmesinde sanatçı olarak, işverenin aldığı motive ve eğitim amaçlı oyunlara göre çağrılıp rol verilen işçi, iş sözleşmesinin işverence haksız feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı talep etmiştir. Yerel mahkeme, işçinin aylık net 1.500,00 TL sabit ücretle çalıştığını kabul ederek davayı kısmen kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Kısmî çalışma Kanunda yer almasına rağmen kıdemin nasıl belirleneceği, ihbar izin gibi haklardan nasıl yararlanılacağı, bu haklarla ilgili hesap şekli yine normatif olarak düzenlenmiş değildir. Konu, yargı kararlarıyla çözüme kavuşturulmaktadır.”
“Buna göre çalışma kısmi süreli çalışma olup davacı alacakları hesabında davacının kısmi çalışma karşılığı aldığı ücret dikkate alınmalıdır.”
- Karar
Ücretin sabit 1.500 TL kabul edilmesi ve kısmi çalışma karşılığı gerçek ücretin araştırılmaması sebebiyle karar bozulmuştur; Daire ayrıca yemek ücretinin, düzenli bir yemek yardımından faydalanılmadığı için tazminata esas ücrete dahil edilmesini de hatalı bulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, sözleşmede yer alan düşük saatlik çalışma kaydının, fiilen daha uzun süre çalışıldığı iddiasına karşı tek başına yeterli savunma olacağını varsaymaktır. Mahkemeler, işin niteliği ve işyerinin büyüklüğü gibi objektif ölçütlerle fiilî çalışma süresini ayrıca denetleyebilmektedir.