Zararın tutarına ve işçinin kusur oranına göre durum değişmektedir. İşçinin kusuruna düşen zarar, işçinin otuz günlük brüt ücretini aşıyorsa fesih haklı sebep teşkil edev ve işveren tazminat ödemez. Bu tutarın altında kalan zarar ise ancak işyerinde olumsuzluğa yol açmışsa geçerli bir fesih sebebi oluşturmaktaysa da bu ihtimalde kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesi gerekliliği ortadan kalkmamaktadır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-(ı) hükmüne göre:
“İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba uğratması”
haklı fesih sebebidir. Bu eşiğin altında kalan zarar bakımından değerlendirme ise iş güvencesine sahip işçiler bakımıdan m. 18 çerçevesinde yapılmaktadır. İşçinin sorumluluğunun genel kapsamı ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 400 hükmünde düzenlenmiştir:
“İşçi, işverene kusuruyla verdiği her türlü zarardan sorumludur. Tabili sorumluluğun belirlenmesinde; işin tehlikeli olup olmaması, uzmanlığı ve eğitimi gerektirip gerektirmemesi ile işçinin işveren tarafından bilinen veya bilinmesi gereken yetenek ve nitelikleri de göz önünde tutulması gerekmektedir.”
Otuz Günlük Ücret Nasıl Hesaplanmaktadır?
| Kalem | Ölçüt |
|---|---|
| Brüt mü, net mi? | Brüt ücret |
| Otuz gün mü, bir ay mı? | Aylık ücret değil, günlük yevmiyenin otuz katı |
| Hangi ödemeler dâhildir? | Dar anlamda ücret. İkramiye, prim ve fazla çalışma ücreti girmez |
| İstisna | Ücret, garanti ücret üzerine ilave ücret veya satış primi olarak belirlenmişse gerçek ücret bu ödemelerin toplamıdır |
| Hangi tarihteki ücret? | Fesih hakkının kullanıldığı tarihteki ücret |
| Kusur nasıl yansıtılır? | Zarar, kusur oranında azaltıldıktan sonra eşikle karşılaştırılır |
Kasıt ile ihaml arasında bu hesaplama bakımından fark bulunmamakta; kusur ile zarar ayrı ayrı uzman bilirkişilerce belirlenmektedir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Hesaplama ölçütleri ve eksik inceleme
- Somut Olay
Tekstil işletmesinde çalışan işçinin iş sözleşmesi, kırık hatasını fark etmeyerek 1.200 metre kumaşın ikinci kalite hâline gelmesine sebep olması gerekçesiyle m. 25/II uyarınca feshedilmiştir.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
Her iki mahkeme de işçiyi haklı bulmuş; zararın işçinin bir aylık brüt ücreti kadar olduğunun kanıtlanamadığı belirtilmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşçinin kusursuz olduğunun ortaya çıkması halinde işverenin haklı fesih imkanı olmadığı gibi, işçinin kusuru belli bir yüzde ya da belli bir oran olarak saptanmışsa; zararın miktarı bu kusur nispetinde azaltıldıktan sonra, sonuç olarak zararın işçinin otuz günlük ücretini aşıp aşmadığına bakılmalıdır.”
“…işçi lehine yorum ilkesi uyarınca brüt ücretin esas alınması gerekir. Otuz gün, bir aydan farklı bir kavramdır. İşçiye aylık olarak ödenen ücret yerine, günlük yevmiyesinin otuz katı tutarı dikkate alınmalıdır. Maddede sözü edilen ücret dar anlamda ücrettir.”
- Karar
Her iki mahkeme kararı da eksik inceleme sebebiyle bozulmuştur. Dairece, zarar ve kusur konusunda bilirkişi incelemesi yapılarak feshin haklı veya geçerli sebebe dayanıp dayanmadığının şüpheye yer bırakmayacak biçimde tespiti gerektiği belirtilmiştir.
Emsal Karar 2: Eşit işlem borcuna aykırılık haklı sebebi kaldırır, geçerli sebebi kaldırmaz
- Somut Olay
1999 yılından beri elektrik teknikeri olarak çalışan işçinin iş sözleşmesi, organize sanayi bölgesindeki yeraltı kablo çekim işinde yetki sınırlarını aşarak uygunsuz talimat vermek suretiyle fiber optik kablo yatırımına zarar verdiği gerekçesiyle feshedilmiştir.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
İlk derece mahkemesi, zarar ile eylem arasında illiyet bağı bulunmadığını ve işçinin şefine yalnızca kınama cezası verilmesinin eşit işlem borcuna aykırılık oluşturduğunu belirterek davayı kabul etmiş; bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“…dava dışı şef ile davacının durumlarının eşit kabul edilmesi isabetli olmamıştır. Kaldı ki; eşit işlem borcuna aykırılık haklı sebebi ortadan kaldırarak feshi haksız kılar ise de; geçerli sebebi ortadan kaldırmaz.”
Dairece ayrıca, feshe konu eylemin özel uzmanlık gerektiren teknik bir inceleme gerektirdiği, görev tanımı ve işyeri organizasyon şeması ile birlikte gerekirse yerinde inceleme yapılması gerektiği belirtilmiştir.
- Karar
Her iki karar da eksik inceleme sebebiyle bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Kıdemli ve daha önce uyarılmış işçide sorumluluk hafifletilmemektedir
- Somut Olay
2011 yılından beri çalışan yardımcı işletmeler teknisyeni, 19.10.2020 tarihinde yangın köpük tanklarına köpük yerine klor maddesi basmış ve tanktaki köpük kullanılamaz hâle gelmiştir. Bilirkişi heyeti zararı 32.630,20 TL, işçinin kusurunu %30, işverenin kusurunu %70 olarak belirlemiştir. İşçinin kusuruna isabet eden 9.789,06 TL, otuz günlük brüt ücretini aşmaktadır. İşçi, 2018 yılında işyerinde küçük çaplı bir yangına sebebiyet vermesi nedeniyle daha önce de yazılı olarak uyarılmıştır.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
Her iki mahkeme de, işverenin ağır kusurlu olması karşısında feshin haklı sayılmasının ölçülülük ilkesine aykırı düşeceğini belirterek feshi yalnızca geçerli saymıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Davacının işinin niteliği, işyerindeki kıdemi, daha önce de işyerinde benzer bir eylemi sebebiyle uyarıldığı dikkate alındığında 6098 sayılı Kanun'un 400/2 hükmünde belirtilen sorumluluğu ortadan kaldıran bir sebebin varlığından söz edilemez.”
“…davacının %30 kusur oranına isabet eden zarar miktarı 30 günlük brüt ücretini aştığından … işverence yapılan feshin haklı nedene dayandığı kabul edilmelidir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuş; davanın reddi gerektiği belirtilmiştir.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
En sık karşılaşılan hata, otuz günlük ücret eşiğinin toplam zarar üzerinden değerlendirilmesidir. Doğru ölçüt, zararın işçinin kusur oranıyla çarpılmasından sonra ortaya çıkan tutardır. İkinci bir hata, eşiğin net ücret veya aylık brüt ücret üzerinden hesaplanmasıdır; oysa ölçüt günlük brüt yevmiyenin otuz katıdır. İşçi tarafında ise, işverenin kusurunun ağır olduğunu göstermenin tek başına yeterli sayıldığı yönündeki kabul hatalıdır.