Kısmi süreli çalışan işçi, tam süreli emsal işçinin sahip olduğu haklardan çalıştığı süre oranında yararlanmaktadır. İşveren, esaslı neden olmadıkça kısmi süreli çalışan işçi ile tam zamanlı çalışan işçiye eşit işlem yapmak zorundadır.
Yasal Dayanak
Kısmi süreli iş sözleşmesi 4857 sayılı İş Kanunu m. 13 ile düzenlenmiştir:
“İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir.”
“Kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.”
“Önemli ölçüde daha az” ölçütü, İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 6 ile somutlaştırılmıştır:
“İşyerinde tam süreli iş sözleşmesi ile yapılan emsal çalışmanın üçte ikisi oranına kadar yapılan çalışma kısmi süreli çalışmadır.”
Ayrım yasağı m. 5 ile yaptırıma bağlanmıştır: “İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz.” Doğum ve evlat edinme sonrasında ebeveynin kısmi süreli çalışma talebi m. 13/5'te ayrıca düzenlenmiştir (doğum sonrası kısmi süreli çalışma).
Kısmi Süreli İşçinin Hakları
| Hak | Kısmi süreli işçi bakımından sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Ücret ve paraya ilişkin menfaatler | Çalışılan süreye orantılı ödenir | m. 13/2 |
| Toplu iş sözleşmesi, sendika, grev | Üye olabilir, TİS'ten orantılı yararlanır | 22. HD E. 2017/20568 |
| Kıdem tazminatı | Bir yıllık takvim süresi dolunca doğar | Bkz. Kısmi sürelide kıdem |
| İhbar süresi ve yıllık izin | Takvim süresine göre belirlenir; izin günü tam süreli işçiden farklı değildir | Bkz. Part time işte kıdem, ihbar ve izin hesabı |
| Fazla çalışma | Yaptırılamaz | Bkz. Part time işte fazla mesai |
| İş güvencesi | Koşulları sağlaması hâlinde iş güvencesinden de yararlanır | 22. HD E. 2017/20568 |
Sözleşmenin adı belirleyici değildir. Kısmi süreli çalışmaya ilişkin yazılı sözleşme bulunmayan, primleri otuz gün ve ücreti tam süre üzerinden bildirilen işçinin bazı günler işyerine gitmeden çalışması kısmi süreli çalıştığını göstermemekte, bu durumda tam süreli çalışma esas alınmaktadır (9. HD E. 2020/4418). Yine yazılı sözleşme bulunmayan hallerde de kısmi çalışma olgusu işin ve işyerinin niteliğinden çıkarılabilmektedir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Kısmi çalışmanın sınırı 30 saattir, yazılı sözleşme olmadan da ispatlanabilir
- Somut Olay
Kapıcı olarak çalışan kişi, Kuruma bildirilmeyen hizmetlerinin ayda 30 gün üzerinden tespitini istemiştir. Özel Daire, çalışmanın tam süreli mi kısmi süreli mi olduğunun araştırılması gerektiğini belirterek kararı bozmuş, ilk derece mahkemesi önceki kararında direnmiştir.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“Bu durumda emsal işçiye göre 45 saat olarak belirlenen normal çalışmanın taraflarca 30 saat ve daha altında kararlaştırılması hâlinde kısmi süreli iş sözleşmesinin varlığından söz edilir.”
“Özellikle bağımsız bölüm sayısının az ve eklentiler ile ortak alanların da yoğun bir iş hacmini gerektirmeyecek durumda olduğu hâllerde, kapıcının günlük yedi buçuk saat ve haftalık kırk beş saat olağan mesaiye göre daha az sürelerle çalıştırılması imkân dâhilindedir. Kısmi süreli iş sözleşmesi yazılı olarak yapılabileceği gibi, yazılı sözleşme bulunmayan hâllerde, iş yerinin özelliği ile işin niteliğine göre de kısmi çalışma olgusunun ispatlanması mümkündür.”
- Karar
Direnme kararı bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Part-time işçiyi toplu iş sözleşmesinin dışında bırakan hüküm geçersizdir
- Somut Olay
1996-2010 yılları arasında “belirli süreli hizmet sözleşmesi (part time)” başlıklı sözleşmelerle çalışan işçi, işçilik alacakları için icra takibi başlatmış ve itirazın iptalini istemiştir. Uygulanan toplu iş sözleşmesinde part-time çalışanların sözleşmedeki yardımlardan yararlanamayacağı öngörülmüştü. Mahkeme itirazın kısmen iptaline karar vermiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Kısmi süreli hizmet aktiyle çalışan işçiye ayrımı haklı kılan bir neden bulunmadıkça salt bu nedenle farklı bir işlem yapılamayacağı Kanunda öngörülmüştür. İşçinin, ücretinin veya diğer parasal haklarının tam süreli emsal işçinin çalışma süresi ve ücretine göre oranlanmak suretiyle belirlenecek olan haklarını talep etmesi mümkündür.”
“…davaya konu Toplu İş Sözleşmesinin 6/c maddesinde yer alan part time çalışan işçilerin ayrıca toplu iş sözleşmesindeki bu yardımlardan yararlanamayacağına ilişkin düzenlemenin, davalı tarafından bu düzenlemeyi haklı kılan bir nedenin bulunduğu ispat edilemediğinden, geçersiz olduğu kabul edilerek, davacının çalışma süresi ile orantılı olarak Toplu iş sözleşmesi hükümlerinden yararlanacağı kabul edilmelidir.”
- Karar
Hüküm bozulmuştur.