Çağrı üzerine çalışmada taraflar haftalık çalışma süresini yazılı sözleşmeyle belirlememişse, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılmakta ve işçi bu süre kadar çağrılmasa dahi ücrete hak kazanmaktadır. Sözleşmede haftalık süre açıkça belirlenmişse bu yirmi saatlik karine uygulanmamakta, sözleşmedeki süre esas alınmaktadır; yazılı sözleşme hiç yoksa ilişki çağrı üzerine çalışma değil, Türk Borçlar Kanunu'ndaki parça başı iş hükümlerine göre değerlendirilmektedir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 14 hükmünün çağrı üzerine çalışmaya ilişkin fıkraları şu şekildedir:
“Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir.”
“Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır.”
“İşçiden iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süreye uygun çağrı üzerine işçi iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamış ise, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır.”
Çağrı Üzerine Çalışmada Süre Şartları
| Durum | Uygulanan kural |
|---|---|
| Sözleşme yazılı ve haftalık süre belirtilmiş | Sözleşmedeki süre esas alınır; yirmi saatlik karine uygulanmaz |
| Sözleşme yazılı fakat haftalık süre belirtilmemiş | Haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır; işçi çağrılmasa dahi bu süre kadar ücrete hak kazanır |
| Yazılı sözleşme bulunmamaktadır | İlişki çağrı üzerine çalışma sayılmaz; Türk Borçlar Kanunu m. 411'deki parça başı iş hükümlerine göre değerlendirilir |
| Her çağrıda günlük süre belirtilmemiş | İşveren her çağrıda işçiyi en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır |
| Çağrı zamanlaması | Aksi kararlaştırılmadıkça, çalışma zamanından en az dört gün önce yapılmalıdır |
Yazılı Sözleşmenin Hiç Olmamasının Sonucu
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 411 hükmü, işverenin ihtiyaç duydukça çağırdığı ve çalışmaya hazır olduğu hâlde kendisine iş verilmeyen işçinin ücrete hak kazanacağını düzenlemektedir; bu hüküm, çağrı üzerine çalışmanın yazılı sözleşme olmaksızın fiilen uygulandığı durumlarda devreye girmektedir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Yazılı sözleşmede süre belirliyse yirmi saat karinesi uygulanmaz
- Somut Olay
Çağrı üzerine çalışma sözleşmesiyle uzun süre çalışan işçi, m. 14/2'deki haftalık yirmi saatlik karine uygulanarak fark ücret alacağı talep etmiştir. İşçinin sözleşmesinde haftalık çalışma süresinin açıkça belirlendiği tespit edilmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Davacıya ait iş sözleşmesinde, işçinin haftalık ne kadar süre ile çalışacağı açıkça belirtilmiş olduğundan bilirkişi raporunda da tespit edildiği üzere İş K.'nun 14/2 maddesinin somut olay bakımından uygulama imkânı yoktur. Diğer taraftan, biran için İş K 14/2 maddesindeki haftalık 20 saatin uygulanacağı kabul edilse dahi, davacının ücret alacağı için hesaplanan… çalışması gereken süre 540 saat ve çalıştığı süre ise 678,5 saat olup, eksik çalıştırma söz konusu değildir.”
- Karar
Fark ücret talebinin kabulüne ilişkin karar bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Yazılı sözleşme yoksa ilişki parça başı iş hükümlerine göre çözülmektedir
- Somut Olay
Sigortasız ve yazılı iş sözleşmesi bulunmaksızın ders veren bir eğitmen, kendisine ders verdirilmeyen dönemler için ücret talep etmiş; yerel mahkeme ilişkiyi çağrı üzerine çalışma olarak nitelendirip haftalık yirmi saat üzerinden hesap yapmıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Öncelikle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 14/1. maddesinde çağrı üzerine çalışma yazılı şekil şartına bağlandığından iş ilişkisinin bu şekilde nitelendirilmesi hatalıdır. Uyuşmazlık, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun parça başı işi düzenleyen 411. maddesine göre çözümlenmelidir. Anılan maddede çalışmaya hazır olduğu halde iş verilmeyen işçinin ücrete hak kazanacağı düzenlenmiş olup belirtmek gerekir ki bu hususta işyerinin objektif ihtiyacı da önem taşımaktadır.”
- Karar
Yazılı şekilde (çağrı üzerine çalışma esasına göre) karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşçi tarafında sık karşılaşılan hata, sözleşmede haftalık çalışma süresi açıkça yazılı olduğu hâlde m. 14/2'deki yirmi saatlik karineye dayanarak fark ücret talep edilmesidir; bu karine yalnızca sürenin belirlenmediği hâllerde uygulanmaktadır.