İşveren, işçinin ücretinden tek taraflı olarak indirim veya kesinti yapamaz. Vergi ve sigorta primi gibi yasal kesintiler, icra dairesinin haciz müzekkeresi ve sözleşmeye dayanan ücret kesme cezası bu kuralın istisnalarıdır; her biri kendi sınırına tabidir. Ücretin düşürülmesi ise ancak işçinin yazılı kabulüyle, ileriye dönük olarak ve asgari ücretin altına düşmemek şartıyla mümkündür. Rızası alınmadan ücreti düşürülen işçi, fark ücreti talep edebilir veya iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 62 ücretten indirim yasağını şöyle düzenlemektedir:
“Her türlü işte uygulanmakta olan çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara indirilmesi veya işverene düşen yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle ya da bu Kanun hükümlerinden herhangi birinin uygulanması sonucuna dayanılarak işçi ücretlerinden her ne şekilde olursa olsun eksiltme yapılamaz.”
Ücret, çalışma koşullarının en esaslı unsurudur. Bu nedenle ücretin düşürülmesi m. 22 uyarınca işçinin yazılı kabulüne bağlıdır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre:
“Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz.”
İşverenin işçiden olan alacağını ücretten mahsup etmesi ise 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 407 uyarınca işçinin rızasına bağlıdır.
Hangi Kesintiler Yapılabilir?
| Kesinti | Hukuki durum | Dayanak |
|---|---|---|
| Vergi ve sigorta primi | Kanundan doğar, işçinin rızası aranmaz | Vergi ve sosyal güvenlik mevzuatı |
| İcra dairesinin haczi | Ücretin dörtte biri; nafaka alacakları saklıdır | m. 35 |
| Ücret kesme cezası | Sözleşmede belirtilecek sebeple sınırlı, ayda en çok iki gündelik | m. 38 |
| Zarar, kasa açığı, avans dışı borç | İşçinin rızası yoksa takas edilemez | TBK m. 407/2 |
| Tek taraflı ücret indirimi | Yapılamaz | m. 62, m. 22 |
| Anlaşmayla ücret indirimi | İleriye dönük ve asgari ücretin üzerinde kalmak şartıyla geçerlidir | 9. HD E. 2021/8234 |
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Ekonomik zorluk tek taraflı indirimi haklı kılmaz
- Somut Olay
Bir avukatlık ortaklığında dolar üzerinden ücretle çalışan avukata, 2016 yılında ücretinin yükseltildiği fakat yüzde on beş indirimle ödeneceği bildirilmiş ve imza istenmiştir. Avukat imzalamamış, ancak ücreti indirimli olarak ödenmeye devam etmiştir. İşveren birkaç ay sonra ikinci bir indirim yapmış, ardından ücreti sabit kurla Türk lirasına çevirmiştir. İşveren; ekonomik kriz, önceki yıllardaki benzer uygulamalar ve ücretin itirazsız tahsil edilmesi nedeniyle indirime muvafakat edildiğini savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, yazılı muvafakat bulunmadığını, yabancı müşterilerin azalması gibi sebeplerle ücretin uyarlanamayacağını ve işçinin esaslı değişiklik nedeniyle haklı olarak feshettiğini kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Uyuşmazlık; ücret alacağı, iş sözleşmesinin feshi, davacının maddi ve manevi tazminata hak kazanıp kazanmadığı, icra inkâr tazminatı ve vekâlet ücreti noktalarındadır.”
“Tarafların iddia, savunma ve dayandıkları belgelere, uyuşmazlığın hukuki nitelendirilmesi ile uygulanması gereken hukuk kurallarına, dava şartlarına, yargılamaya hâkim olan ilkelere, ispat kurallarına ve temyiz olunan kararda belirtilen gerekçelere göre davalı vekilinin tüm, davacı vekilinin aşağıdaki paragrafın kapsamı dışındaki temyiz itirazları yerinde görülmemiştir.”
- Karar
Davalının tüm temyiz itirazları reddedilmiş, karar yalnız vekâlet ücreti yönünden düzeltilerek onanmıştır.