İşverenin yönetim hakkı kapsamında kalan ya da geçerli bir sebebe dayanan değişiklikler esaslı değişiklik sayılmaz ve işçinin yazılı onayına bağlı değildir. Aynı türde bir başka görevlendirme, işyerinin devri, acil ve arızi durumlarda görev tanımı dışında çalıştırma ile işçinin verimi veya davranışları sebebiyle yapılan görev değişiklikleri bu kapsamdadır. Ölçüt, değişikliğin işçi aleyhine bir ağırlaşma yaratıp yaratmadığıdır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 22/1 hükmü yalnızca esaslı değişiklikleri şekle bağlamıştır:
“İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.”
Değişiklik esaslı nitelikte değilse bu şekil şartı uygulanmaz; işveren tek taraflı olarak düzenleme yapabilir. Ayrımın pratik önemi buradadır.
| Değişiklik | Nitelendirme |
|---|---|
| Aynı nitelikte, işçinin ev adresine de yakın bir başka işyerinde kalıcı görevlendirme | Esaslı değil |
| İşyerinin veya bir bölümünün devri (koşulları ağırlaştırmadıkça) | Esaslı değil |
| Acil ve arızi durumlarda görev tanımı dışında çalıştırma | Esaslı değil |
| Performans kriterlerine göre verimsizlik saptanan işçinin benzer mahiyette başka işte görevlendirilmesi | Esaslı değil |
| Ücretin veya süreklilik kazanmış ücret ekinin düşürülmesi | Esaslı |
| Başka şehirdeki veya evine uzak işyerine nakil | Esaslı |
| Nitelik ve statü bakımından alt bir göreve verilme | Esaslı |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Yönetim hakkı kapsamındaki değişiklikler esaslı sayılmaz
- Somut Olay
Hastanenin göz ameliyathanesinde hemşire olarak çalışan işçi, iş arkadaşlarıyla geçimsizlik gerekçe gösterilerek yenidoğan yoğun bakım servisinde görevlendirilmiş, aynı gün yeni görevinde çalışmaya başlamış, ardından görevlendirmeyi kabul etmediğini bildirerek iş sözleşmesini feshetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşverenin yönetim hakkı kapsamında kalan ya da geçerli sebebe dayanan değişiklikler, çalışma koşullarında esaslı değişiklik olarak nitelendirilemez. Geçerli sebep işçinin verimi ile davranışlarından ya da işyeri gereklerinden kaynaklanabilir.”
“İşçinin işyerinden kaynaklanan geçerli sebeplerle sürekli olarak işyerinin değiştirilmesi şeklinde bir uygulamanın varlığı halinde, başka işyerlerinde zaman zaman görevlendirilmesi çalışma şartları arasındadır … işverence kabul edilebilir sınırlar dahilinde aynı türdeki bir başka görevlendirmeyi reddedemez.”
“Çalışma şartlarında işçi aleyhine esaslı değişiklik olduğu konusunda ispat yükü işçidedir.”
- Karar
Eksik inceleme sebebiyle bozulmuş; yeni görev yerinde çalışma şartlarının ağırlaşıp ağırlaşmadığının bilirkişi incelemesiyle saptanması gerektiği belirtilmiştir.
Emsal Karar 2: Aynı ilçede eşdeğer bir projeye nakil araştırılmadan sonuca gidilemez
- Somut Olay
Alışveriş merkezinde güvenlik görevlisi olarak çalışan işçi, güvenlik hizmeti sözleşmesinin sona ermesi üzerine aynı ilçedeki bir üniversite kampüsü projesinde görevlendirilmiştir. İşçi, yol ve yemek ücretinin kesileceğini ve ücretinin düşürüleceğini ileri sürerek yeni görev yerine gitmemiş, işveren devamsızlık sebebiyle feshetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşverenin yönetim hakkı kapsamında kalan ya da geçerli sebebe dayanan değişiklikler, çalışma şartlarında esaslı değişiklik olarak nitelendirilemez.”
“…davacının yeni görevlendirdiği projede işe devam etmeme nedeni olarak öne sürdüğü … iddianın … araştırılarak, 4857 sayılı İş Kanununun 22. maddesi anlamında davacının çalışma koşullarında iddia edildiği şekilde esaslı nitelikte değişiklik meydana gelip gelmediğinin belirlenmesi suretiyle sonuca gidilmesi gerekir.”
- Karar
Eksik incelemeye dayalı karar bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Aynı işyerinde bölüm değişikliği tek başına esaslı değişiklik değildir
- Somut Olay
İdari bina yemekhanesinde altı yıl aşçı olarak çalışan işçi, aynı işverene ait işyeri yemekhanesine yine aşçı olarak görevlendirilmiş; sağlık ve ulaşım gerekçeleriyle bunu kabul etmeyerek sözleşmesini feshetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İş koşullarındaki değişiklikler geçerli nedene dayandığı takdirde, ayrıca iş şartlarında esaslı değişiklik yoksa veya işçi aleyhine bir durum oluşmuyor ise, işverenin yönetim hakkının sınırlandırılması gerekmez.”
“…davacının aynı işyerinde bir bölümden başka bir bölüme yine aynı görevi ifa etmek üzere görevlendirildiği anlaşılmakta olup … görev yeri değişikliğinin çalışma koşullarının ağırlaştırılmasına yol açıp açmadığı ve değişikliğin davalı işverenin yönetim hakkı kapsamında kalıp kalmadığı hususlarının … araştırılması yoluna gidilmeli.”
- Karar
Eksik inceleme sebebiyle bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşçi tarafında sık rastlanan hata, her görev veya yer değişikliğinin esaslı değişiklik olduğu varsayımıyla işi bırakmaktır. Değişiklik esaslı nitelikte değilse işe gitmeme devamsızlık sayılmakta ve işçi kıdem tazminatını da kaybedebilmektedir. İşveren tarafında ise, esaslı sayılma ihtimali bulunan bir değişiklikte yazılı bildirim usulünün atlanması sık görülmektedir; şekle uyulmadığında değişiklik işçiyi bağlamamaktadır.