İşveren, işçiye ancak toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ücret kesme cezası verebilir. Kesinti, sebepleriyle birlikte işçiye derhal bildirilmelidir. Bir ayda yapılabilecek kesinti iki gündeliği, parça başına veya iş miktarına göre ücret alan işçide iki günlük kazancı aşamaz. Kesilen para işverene kalmaz; bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır. Ücret kesme cezası, işverenin uğradığı zararı tazmin etmenin aracı değildir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 38 ücret kesme cezasının koşullarını üç fıkrada düzenlemektedir:
“İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında işçiye ücret kesme cezası veremez.”
“İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça başına yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.”
“Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek Türkiye'de kurulu bulunan ve mevduat kabul etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur.”
Kanuna veya sözleşmeye aykırı kesinti, ücretin eksik ödenmesi anlamına gelmektedir. Bu durumda işçi, m. 24/II-(e) uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.
Ücret Kesme Cezasının Koşulları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Ceza sebebi | Toplu iş sözleşmesinde veya iş sözleşmesinde gösterilmiş olmalıdır | m. 38/1 |
| Eylem ile ceza uyumu | Eylem, sözleşmedeki tanıma birebir uymalıdır | 22. HD E. 2016/11107 |
| Bildirim | Derhal ve sebepleriyle birlikte yapılır | m. 38/2 |
| Aylık üst sınır | İki gündelik veya iki günlük kazanç | m. 38/2 |
| Aynı eylem | Toplu iş sözleşmesinin yasakladığı hâllerde tek eyleme iki ceza verilemez | 22. HD E. 2017/39007 |
| Kesilen paranın akıbeti | Bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır, ayrı hesabı tutulur | m. 38/3 |
| Zarar tazmini | Ücret kesme cezasıyla zarar tahsil edilemez | 9. HD E. 2025/7817 |
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Ceza, toplu iş sözleşmesindeki eylem tanımına uymalıdır
- Somut Olay
İş makinesi operatörü olarak çalışan işçiye, işyerinde güvenlik şefiyle yaşadığı kavga nedeniyle iki ayrı ücret kesme cezası verilmiştir. Toplu iş sözleşmesinde liste hâlinde düzenlenen eylemlerden “amirlerine hakaret etmek ve amirlerini tehdit etmek” için 4 yevmiye, “işyerinde kavga çıkarmak” için 2 yevmiye kesinti uygulanmıştır. Kavganın tarafı olan güvenlik şefi, alt işveren işçisidir. Mahkeme cezanın iptali istemini reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Somut olayda ücret kesme cezasına neden olan eylemler ve cezanın miktarı toplu iş sözleşmesinde liste halinde ayrıntılı şekilde düzenlenmiştir.”
“Davacının işyerinde kavga çıkardığı sabit olduğundan verilen 2 yevmiye ücret kesme cezası hukuka uygundur. Ancak davacı ile kavga ettiği güvenlik şefi arasında astlık üstlük ilişkisi olmadığı gibi davacının kavga ettiği kişi alt işveren işçisi konumundadır. Şu halde davacıya verilen 4 yevmiye ücret kesme cezasında hukuka uyarlılık bulunmadığından davanın bu yönüyle kısmen kabulü gerekirken tamamen reddine karar verilmesi isabetsizdir.”
- Karar
Mahkeme kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık yapılan hata, kasa açığı, hasar veya kayıp gibi zararların “ceza” adıyla ücretten kesilmesidir. Bu kesinti m. 38'in amacı dışında kalmakta, ayrıca ücretin eksik ödenmesi sonucunu doğurmaktadır. İkinci hata, kesilen paranın işyerinde bırakılmasıdır; ceza parasını işveren alamaz.