İşçinin aylık ücretinin en fazla dörtte biri haczedilebilir. Nafaka alacakları ise sınırdan etkilenmez. İkramiye, toplu iş sözleşmesi farkı ve nema ücretten sayıldığından aynı dörtte bir sınırına tabidir. Kıdem tazminatı ücret niteliği taşımadığından tamamı haczedilebilir. İşçinin hacizden önce “ücretimin tamamı kesilsin” yönünde verdiği muvafakat geçersizdir. Sınırı aşan haciz için icra mahkemesine şikâyet yoluna gidilebilir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 35 ücretin saklı kısmını düzenlemektedir:
“İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.”
Aynı kural, İş Kanunu kapsamı dışındaki işçiler için 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 410 ile tekrarlanmıştır:
“İşçilerin ücretinin dörtte birinden fazlası haczedilemez, başkasına devredilemez ve rehnedilemez.”
İşçi ile memur arasındaki fark önemlidir. İşçide dörtte bir, haczin üst sınırıdır. Memurlar hakkında uygulanan İcra ve İflas Kanunu m. 83/2 ise haczedilecek miktarın maaşın dörtte birinden az olamayacağını öngörmektedir; bu kural için 12. HD, E. 2022/1292, K. 2022/7584 kararına göz atabilirsiniz.
Hangi Ödeme Ne Ölçüde Haczedilebilir?
| Ödeme | Haciz durumu | Dayanak |
|---|---|---|
| Aylık ücret | En çok dörtte biri | m. 35, TBK m. 410 |
| İkramiye, toplu iş sözleşmesi farkı, nema | Ücretten sayılır, dörtte bir sınırı uygulanır | 12. HD E. 2016/10014 |
| Kıdem tazminatı | Ücretten sayılmaz, tamamı haczedilebilir | 12. HD E. 2016/10014 |
| Fazla mesai, çocuk zammı, tatil ücreti gibi munzam ödemeler | 6772 sayılı Kanun kapsamında haczedilemez | 12. HD E. 2019/9269 |
| Nafaka borçları | Dörtte bire dahil değildir | m. 35 |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: İkramiye ücretten sayılır, kıdem tazminatı tamamen haczedilebilir
- Somut Olay
Genel haciz yoluyla başlatılan ilamsız takipte işçinin maaşının dörtte biri ile her türlü yan ödeme, ikramiye ve tazminatının tamamı haczedilmiştir. İşçi, dörtte biri aşan hacizlerin kaldırılmasını istemiş; icra mahkemesi ikramiye, tazminat ve fazla mesai alacaklarının dörtte birini aşan kısmındaki haczi kaldırmıştır. Haciz yazısında yalnızca “tazminat” ibaresi yer almaktadır. Kararı alacaklı temyiz etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“4857 sayılı Kanun'un 35. maddesine göre; işçinin almakta olduğu ücretlerin 1/4'ünden fazlası haczedilemez. İkramiye, toplu sözleşme farkı ve nema da ücretten sayılacağından onların da aynı koşullarda haczini engelleyen bir yasa hükmü yoktur.”
“Bu durumda, kıdem tazminatının ücretten sayılacağına dair bir hüküm bulunmadığından tamamı haczedilebilir.”
- Karar
Alacaklının temyiz itirazları kısmen kabul edilerek karar bozulmuştur.
Emsal Karar 2: İkramiyenin tamamının kesilmesine önceden verilen muvafakat geçersizdir
- Somut Olay
Bir şeker fabrikasında işçi olarak çalışan borçlu, takip tarihinde maaşının dörtte biri ile ikramiyesinin tamamının haczine muvafakat etmiştir. İşçi daha sonra ikramiyenin dörtte birini aşan kısmındaki haczin kaldırılmasını ve kesilen tutarların iadesini istemiştir. İlk derece mahkemesi muvafakat nedeniyle şikâyeti reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi, kesinti başlamadan önce verilen muvafakatin İcra ve İflas Kanunu m. 83/a gereğince geçersiz olduğunu, ikramiyenin en fazla dörtte birinin haczedilebileceğini kabul ederek haczin dörtte üçünü kaldırmıştır. Önceden yapılmış kesintilerin iadesi ise icra mahkemesinde değil, genel mahkemelerde açılacak istirdat davasında istenebilecektir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Uyuşmazlık, kambiyo senedine dayalı ilamsız takipte şikayetçi borçlunun ikramiye ve diğer parasal alacaklarına uygulanan haczin 1/4'ün üzerindeki kısmının kaldırılmasına ve şikayet tarihine kadar yapılan kesintilerin yasal faizi ile birlikte şikayetçi tarafa ödenmesine yönelik şikayet istemine ilişkindir.”
“Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup şikayetçi borçlu vekili tarafından temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır.