Evet. İkramiye, İş Kanunu'nda ücretin eki olarak düzenlenmiştir. İşveren ikramiye vermekle kural olarak yükümlü değildir; ancak ikramiye iş sözleşmesiyle veya toplu iş sözleşmesiyle kararlaştırılmışsa ya da düzenli ödenerek işyeri uygulaması hâline gelmişse işçi bunu talep edebilir. Bu durumda ikramiye işçinin yazılı onayı olmadan kaldırılamaz, dönem sonuna kadar çalışılmasa da çalışılan süreye oranlanarak ödenir ve düzenli ödenen ikramiyeler kıdem tazminatına esas alınacak giydirilmiş ücrete de eklenir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 32 ikramiyeyi ücretle birlikte saymaktadır:
“Ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkak kural olarak, Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir.”
İkramiye isteminin koşulu ve sözleşmenin dönem ortasında sona ermesinin sonucu Türk Borçlar Kanunu m. 405 hükmünde düzenlenmiştir:
“Ancak, işçilerin ikramiyeyi istem hakları bu konuda anlaşmanın veya çalışma şartının ya da işverenin tek taraflı taahhüdünün varlığı hâlinde doğar.”
“Hizmet sözleşmesi ikramiyenin verildiği dönemden önce sona ermişse, ikramiyenin çalıştığı süreye yansıyan bölümü ödenir.”
İşyeri uygulamasıyla oluşan ikramiyenin kaldırılması veya azaltılması, çalışma koşullarında esaslı değişiklik niteliğindedir ve m. 22 hükmüne tabidir:
“Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz.”
Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan işçilere kanunen ödenen ilave tediye ise ayrı bir alacak olup ilave tediye sayfasından ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz.
İkramiye Alacağının Esasları
| Konu | Esas | Dayanak |
|---|---|---|
| Talep hakkı | Sözleşme, toplu iş sözleşmesi, işverenin taahhüdü veya işyeri uygulaması gerekir. | TBK m. 405/1 |
| Eşit davranma | Aynı durumdaki işçilerden bir kısmına haklı neden olmadan ikramiye esirgenemez. | 9. HD E. 2013/8918 |
| Kaldırma veya azaltma | İşçinin yazılı onayı olmadan yapılan değişiklik işçiyi bağlamaz. | m. 22 |
| Dönem ortasında ayrılma | Çalışılan süreye oranlanarak ödenir. | TBK m. 405/2; HGK E. 2019/192 |
| Ödeme ispatı | İkramiyenin ödendiğini işveren ispatlar. | 9. HD E. 2013/8918 |
| Kıdem tazminatı bakımından | Düzenli ikramiye giydirilmiş ücrete dahil edilir | 9. HD E. 2013/8918 |
| Zamanaşımı | Dönemsel ödeme olarak beş yıl. | 9. HD E. 2013/8918 |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: İkramiyenin ücrete yansıtıldığı savunması araştırılmadan hüküm kurulamaz
- Somut Olay
Finans müdürü olarak 01.10.2004-06.05.2009 tarihleri arasında çalışan işçi, yılda iki brüt ücret tutarında ikramiye aldığını ve 01.03.2008 tarihinden ayrıldığı tarihe kadar iki ikramiye alacağı bulunduğunu ileri sürmüştür. İşveren, 2008 yılında varılan mutabakatla ikramiyenin kaldırıldığını ve karşılığında ücretin ciddi şekilde artırılarak ikramiyenin ücrete yansıtıldığını savunmuştur. Mahkeme, tanık beyanlarına dayanarak alacağı kabul etmiş ve Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“İşçinin ikramiyeye hak kazanması için iş yerinde ikramiye ödemesini gerektiren dönemin sonuna kadar çalışmış olması gerekmez. İş yerinde çalışılan süreyle sınırlı olmak üzere işçinin ikramiye talep hakkı vardır.”
“Zira Mahkemece, davalı vekilinin, 2008 yılında ikramiye ödemesinin kaldırıldığı, bunun yerine geçmek üzere aylık ücretlere ikramiye ödemesini karşılayacak tutarda zam yapıldığı savunması ile ilgili bir araştırma ve değerlendirme yapılmamıştır.”
- Karar
Direnme kararı bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Düzenli ödenen ikramiye işyeri koşuludur ve giydirilmiş ücrete eklenir
- Somut Olay
İş sözleşmesi işverence feshedilen işçi, kıdem ve ihbar tazminatları ile fazla çalışma ve tatil ücreti alacaklarını talep etmiştir. İlk bilirkişi raporunda ikramiye giydirilmiş ücrete dâhil edilmiş, ikinci raporda ise dâhil edilmemiştir. Mahkeme, ikramiye ödendiği tanık beyanlarıyla doğrulandığı hâlde gerekçe göstermeden ikinci rapora itibar etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İş sözleşmesinde kararlaştırılmamış olsa dahi, işverence tek taraflı olarak düzenli şekilde yapılan ikramiye ödemesinin “işyeri koşulu” olduğu kabul edilmelidir. Her durumda ikramiyelerin tek taraflı olarak işverence ortadan kaldırılması ya da azaltılması mümkün olmaz.”
“İkramiyelerin ödendiğini ispat yükü işverene aittir.”
“…ikramiye ödemeleri kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmalıdır…”
- Karar
Karar bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık yapılan hata, düzenli ödenen ikramiyenin mali darlık gerekçesiyle sözlü bir duyuruyla kesilmesidir. İşçinin yazılı onayı alınmadığından bu değişiklik işçiyi bağlamamakta, kesilen dönemlerin ikramiyesi beş yıllık zamanaşımı içinde talep edilebilmektedir.