İlave tediye, devlete ve ona bağlı kurum ve kuruluşlarda iş sözleşmesiyle çalışan işçilere 6772 sayılı Kanun uyarınca her yıl ödenmesi zorunlu olan ikramiyedir. Genel ve özel bütçeli idareler, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile sermayesinin yarısından fazlası devlete ait kuruluşlarda çalışan işçiler bu haktan yararlanır.
Yasal Dayanak
İlave tediye, 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun'da düzenlenmiştir. Kanunun 1. maddesi şöyledir:
“Umumi, mülhak ve hususi bütçeli dairelerle mütedavil sermayeli müesseseler, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve kurumlarla belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller, 3460 ve 3659 sayılı kanunların şümulüne giren İktisadi Devlet Teşekkülleri ve diğer bilcümle kurum, banka, ortaklık ve müesseselerinde müstahdem olanlardan İş Kanununun şümulüne giren veya girmiyen yerlerde çalışmakta olan ve İş Kanununun muaddel birinci maddesindeki tarife göre işçi vasfında olan kimselere, ücret sistemleri ne olursa olsun, her yıl için birer aylık istihkakları tutarında ilave tediye yapılır.”
Kanunun 2. maddesi uyarınca maden işletmelerinin yeraltı işlerinde çalışanlara ayrıca bir aylık ilave tediye daha yapılmakta, 3. maddesi uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla bir aylık tutarı geçmemek üzere ek bir ödeme daha yapılabilmektedir. İlave tediye ücretin eki niteliğinde olduğundan ödeme esasları bakımından 4857 sayılı İş Kanunu m. 32 hükmü de uygulanmaktadır.
Kimler Yararlanır, Kimler Yararlanamaz?
| Çalışılan yer | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel ve özel bütçeli idareler, düzenleyici ve denetleyici kurumlar | Yararlanır | 9. HD E. 2021/7203 |
| Belediyeler ve belediyelere bağlı kuruluşlar | Yararlanır | 6772 s.K. m. 1 |
| Sermayesinin yarısından fazlası devlete ait şirket ve kurumlar | Yararlanır | 6772 s.K. m. 1 |
| Belediyenin ortağı olduğu ticaret şirketleri | Yararlanamaz | Belediye şirketleri |
| Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları | Yararlanamaz | HGK E. 2024/217 |
Buna ilaveten işçinin muvazaalı şekilde başka yerde iş kaydının gösterilmesi hallerinde işçinin baştan itibaren kamu kurumunun işçisi sayılacağı ve ilave tediyeye hak kazanacağı 22. HD, E. 2019/5341, K. 2019/15272 sayılı kararda kabul edilmiştir. Muvazaası kesinleşen belediye işçisinin kıdem tazminatına esas giydirilmiş ücretine ilave tediyenin eklenmesi gerektiği ise 9. HD, E. 2024/5986, K. 2024/9460 sayılı kararda belirtilmiştir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Kapsamı belirleyen ölçüt kamu tüzel kişiliğidir
- Somut Olay
Özelleştirilen bir çimento fabrikasında çalışırken iş sözleşmesi sona eren işçi, 2002 yılından itibaren bir kamu kurumunda yeniden çalışmaya başlamıştır. İşçi, ücret farkı ve diğer alacakların yanında her yıl ödenmesi gereken ilave tediyenin de ödenmediğini ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, diğer talepleri reddederken ilave tediye talebini hiç incelememiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Sonuç itibari ile kapsam bakımından, devlet tarafından yasa ve yasanın verdiği yetki ile idari işlemle kurulan ve kamusal yetki ve ayrıcalıklardan yararlanan kamu tüzel kişilikleri ve bunlara bağlı kuruşlarda iş sözleşmesi ile çalışanlara uygulanacağı görülmektedir.”
“O halde bir iş sözleşmesine dayanarak, yukarda belirtilen kurumlarda çalışan her işçiye ilave tediye ödemesinin yapılması gerekir.”
- Karar
İlave tediye talebi hakkında eksik inceleme yapıldığı gerekçesiyle karar bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Kamu kurumundan iş alan alt işverenin işçisi ilave tediye alamaz
- Somut Olay
İşçi, bir devlet üniversitesinin kampüsünde 28.04.2013-11.07.2014 tarihleri arasında değişen alt işverenler nezdinde güvenlik görevlisi olarak çalışmıştır. İşçi, diğer alacaklarının yanında çalıştığı süre boyunca ilave tediye ödenmediğini ileri sürmüş, mahkeme bu talebi kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Somut uyuşmazlıkta, davacı işçi davalı üniversiteden iş alan alt işveren işçisi olarak çalışmış olup, davacının 6772 sayılı Kanun'dan kaynaklanan ilave tediyeye hak kazanması mümkün değildir.”
- Karar
Karar bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları 6772 sayılı Kanun kapsamında değildir
- Somut Olay
01.06.2016 tarihinden itibaren bir sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfında belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçi, 6772 sayılı Kanun uyarınca ilave tediye talep etmiştir. Bölge adliye mahkemesi vakfın kamu kurumu niteliğinde olduğunu kabul ederek davayı kabul etmiş, Özel Dairenin bozma kararına karşı direnmiştir.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“Bu açıklamalar ve yasal düzenlemeler karşısında, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının özel hukuk tüzel kişisi olduğu, kuruluş amacı ve malî yapısı itibarıyla kamu kurumlarından farklı nitelik arzettiği ve bu bağlamda 6772 sayılı Kanun'un 1 inci maddesi kapsamına girmeyeceği açıktır.”
- Karar
Direnme kararı oy çokluğuyla bozulmuştur.