Kadın işçiye, bir yaşından küçük çocuğunu emzirmesi için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. İznin hangi saatlerde ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi belirler; bu süre çalışma süresinden sayılır ve ücretten kesilemez. Kullandırılmayan süt izni zamlı ücretle fazla çalışma olarak istenebilmekte olunup, iznin isteğe rağmen verilmemesi ise işçiye haklı sebeple fesih imkânı tanımaktadır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 74 süt iznini şöyle düzenlemektedir:
“Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir.”
“Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.”
Doğum sonrası yarım çalışma imkânından yararlanılan dönemde ise m. 74/2 uyarınca süt iznine ilişkin hükümler uygulanamamaktadır.
Emziren çalışanın çalışma koşulları ayrıca, 6331 sayılı Kanun'a dayanan Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik'te düzenlenmiştir.
Süt İzninin Kullanım Kuralları
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Süre | Günde toplam 1,5 saat | m. 74/7 |
| Hak sahibi ve dönem | Kadın işçi; çocuk bir yaşını doldurana kadar | m. 74/7 |
| Zaman ve bölünme | Saatleri ve kaça bölüneceğini işçi belirler | m. 74/7 |
| Ücret | Çalışma süresinden sayılır; ücretten kesinti yapılamaz | m. 66/e, m. 74/7 |
| Toplu kullanım | Süt izni biriktirilerek günler hâlinde kullanılamaz | Yargıtay 9. HD E.2017/4543 |
| Talep | İzin doğduğu anda kullanılmak üzere işçi tarafından talep edilmelidir | Yargıtay 9. HD E.2017/4543 |
| Yarım çalışma dönemi | Süt izni hükümleri uygulanmaz | m. 74/2 |
| Günlük çalışma süresi | Emziren çalışan günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz | Yönetmelik m. 9 |
| Gece çalışması | Doğumu izleyen bir yıl boyunca gece çalıştırma yasaktır | Yönetmelik m. 8 |
| Emzirme odası ve yurt | 100-150 kadın çalışanı olan işyerinde emzirme odası; 150'den fazla kadın çalışanı olan işyerlerinde ise çocuk bakım yurdu (kreş) bulundurulması gerekmektedir | Yönetmelik m. 13 |
Emzirme odası ve yurt yükümlülüğünde işverenin belediye ve mücavir alan sınırları içindeki tüm işyerlerindeki kadın çalışanlar birlikte hesaba katılmaktadır.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Süt izni talep edilmeli, toplu kullanılamaz; kullandırılmayan süre fazla çalışmadır
- Somut Olay
İnsan kaynakları eğitim sorumlusu olarak çalışan davacı, doğum sonrasında süt izninin kullandırılmadığını ileri sürerek alacak istemiştir. İşveren, işçiye toplu olarak beş gün süt izni kullandırıldığını savunmuştur.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşçi süt iznini toplamak suretiyle toplu kullanma talebinde bulunamaz.”
“Süt izni yasadan kaynaklanan bir mazeret iznidir ve yasal haktır. Kural olarak da ücrete tabidir. Ancak ertelenmeme özelliği vardır ve sonradan kullanılamaz. Bu nedenle de doğduğu an kullanılması için işçi tarafından talep edilmesi gerekir.”
“İşçi süt izni olan günlük 1,5 saatlik zamanda çalışmış ise bunun karşılığı mesai yaptığından, fazla mesai olarak değerlendirilmeli ve fazla mesainin karşılığı ücret hesaplanıp hüküm altına alınmalıdır.”
- Karar
Süt izni alacağının reddine ilişkin hüküm bozulmuştur; doğum ve izin günleri dışlanarak verilmesi gereken toplam süre belirlenecek, kullandırılan kısım mahsup edilecektir.
Emsal Karar 2: Kullandırılmayan süt izni yüzde elli zamlı ücretle ödenir
- Somut Olay
Bankada portföy yöneticisi olarak çalışan davacı, süt izni döneminde de çalıştırıldığını ileri sürerek alacakları talep etmiştir. İşveren, işçinin doğum izni ve yıllık izni kullandıktan sonra süt izni kullanmak istemediğini savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, süt izni verilmemesinin yaptırımının yalnızca idari para cezası olduğu ve ilave ücret öngörülmediği gerekçesiyle talebi reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Süt izni hakkı bulunup da verilmemesi işçiye haklı fesih imkanı verirken, kullandırılmaması halinde fazla çalışma ücreti olarak talep edilebilir.”
“Somut uyuşmazlıkta da davacının süt iznini kullanamadığı süre tespit edilip % 50 zamlı ücret üzerinden hesaplama yapılması gerekirken yazılı gerekçe ile talebin reddi isabetsiz olup bozmayı gerektirmiştir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, süt iznini birkaç günlük toplu izin olarak vermek veya saatlerini işin gereğine göre kendisi belirlemektir; Kanun saatleri ve bölünmeyi işçinin belirleyeceğini öngördüğünden bu uygulama işveren açısından aleyhe sonuç doğurabilmektedir.