Hamile işçinin hekim raporuyla gerekli görülmesi hâlinde işyerinde sağlık durumuna uygun, daha hafif işlerde çalıştırılması gerekmekte olup bu gerekçeyle ücretinde herhangi bir indirim yapılması da yasaktır. Gebeliği raporla belgelenen işçi gece çalışmaya zorlanamaz ve günde yedi buçuk saatten fazla da çalıştırılamaz. Doğumdan önceki sekiz haftalık sürede ise işçinin çalıştırılmaması esastır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 74 hamile işçinin çalışma koşullarını şöyle düzenlemektedir:
“Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.”
“Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.”
“Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra onaltı hafta olmak üzere toplam yirmidört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır.”
Bunun yanında Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik 8 ve 9. maddeleri ise gebe işçiye gece çalışma ve fazla mesai yapma yasağı getirmektedir.
“Kadın çalışanlar, gebe olduklarının sağlık raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar.”
“Gebe veya emziren çalışan günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.”
Bunlara ek olarak m. 5 işverenin, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapmasını yasaklamakta; m. 74'e aykırı olarak gebe işçiyi çalıştıran işverene m. 104 uyarınca idari para cezası uygulanmasını öngörmektedir.
Yönetmelik, “gebe çalışan” kavramını sağlık kuruluşundan alınan belgeyle gebeliği hakkında işverenini bilgilendiren çalışan olarak tanımlamaktadır. Bu nedenle korumaların uygulanmasında gebeliğin işverene belgeyle bildirildiği tarih belirleyici önem taşımaktadır.
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Muayene izni ve rapor iddiaları görgüye dayalı delille ispatlanmalıdır
- Somut Olay
2006 yılından beri aynı işyerinde çalışan davacı, işverenin hamileliğini öğrendikten sonra istifa için baskı yaptığını, gebelik muayenelerine izin vermediğini, yirmi günlük istirahat raporunu kullandırmayarak kendisini çalıştırdığını ve gebeliğin yirmi ikinci haftasında sözleşmesini feshettiğini ileri sürmüştür. Mahkeme, fesih sebebinin hamilelik olduğu kabulüyle dört aylık ücret tutarında tazminata hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Eşit davranma borcuna aykırılığı ispat yükü işçide olmakla birlikte, anılan maddenin son fıkrasında yer alan düzenlemeye göre işçi ihlalin varlığını güçlü biçimde gösteren bir delil ileri sürdüğünde aksi işveren tarafından ispatlanmalıdır.”
“bu hususta sadece davacının iddiasının bulunduğu, davacı tanıklarının görgüye dayalı bilgisinin olmadığı, duyuma dayalı beyanda bulundukları anlaşıldığından ayrımcılık tazminatının reddi gerekirken kabulü hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
- Karar
Ayrımcılık tazminatına ilişkin hüküm bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, hamile işçiyi daha hafif bir işe aktarırken ücretini, primini veya vardiya ekini düşürmektir; m. 74 ücretin indirilmesini açıkça yasakladığı gibi bu uygulama gebelik nedeniyle farklı işlem yasağına da aykırılık oluşturmaktadır. İşçi tarafında ise gebeliğin işverene belgeyle ve tarihli olarak bildirilmemesi, Yönetmelikteki korumaların hangi tarihten itibaren uygulanacağı konusunda ispat güçlüğü doğurabilmektedir.