Kural, işçinin geçersiz sayılan fesih tarihindeki işine ve o işin yürütüldüğü işyerine dönmesidir. Eşdeğer bir işte çalıştırılması da yöntemine uygun sayılmaktadır. Eski işe dönüş olanağı kalmamışsa işveren önce çalışma şartlarında esaslı değişiklik yaratmayan bir iş teklif etmelidir. Ücrete, işe başlatma anına kadar gelen artışlar eklenmektedir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 21 hükmüne göre işveren, işçiyi başvurusu üzerine bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Kanun, başlatılacak işin niteliğini ayrıca düzenlememiş olup ölçüt içtihatla belirlenmiştir. Eski işe dönüş olanağının kalmadığı hâllerde m. 22 uyarınca değişiklik feshi gündeme gelmektedir.
Teklif Edilen İş Eskisinden Farklıysa Ne Olur?
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Aynı veya eşdeğer iş, aynı koşullarla teklif edilir; işçi başlamaz | Başvuru samimi sayılmaz; fesih geçerli hâle gelir, ancak kıdem ve ihbar tazminatı ödenmesi gerekir |
| Davet samimi değilse (düşük ücret, uzak yer, pozisyon belirtilmemesi) | İşe başlatılmamış sayılır; işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti doğar |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Ölçüt: fesihten önceki duruma iade
- Somut Olay
Suudi Arabistan'daki şantiyede aylık net 2.750 ABD doları ücretle topoğraf olarak çalışan işçinin işe iade davası kesinleşmiştir. İşveren, yurt dışı şantiyesinde bu görevde işçiye ihtiyaç kalmadığını bildirerek işçiyi Kırklareli'nde net 9.420 TL ücretle işe davet etmiştir. Davet tarihinde işçinin yurt dışındaki ücreti Türk lirası karşılığı 51.354,87 TL tutarındadır.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
Her iki mahkeme de, işçiye önceki işinin teklif edilmediğini ve düşük ücret önerildiğini belirterek işverenin davetini samimi bulmamıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“İşçinin yöntemince işe başlatıldığından söz edilebilmesi için işverenin işçiyi fesihten önceki durumuna iade etmesi gerekir. Başka bir anlatımla gerçek anlamda işe başlatma, işçinin geçersiz sayılan fesih tarihindeki işinde veya ona benzer (eşdeğer) bir işte çalıştırılmasıyla sağlanabilir.”
“İşe iade davası sonunda işçinin sözleşmenin feshedildiği şartlarla eski işine dönmesi asıl ise de işe başlatma anına kadar işçi ücretlerine gelen artışlar ilave edilerek işe başlatılması … gerekir.”
“İşçi eski coğrafi işyerine davet edilmelidir. İşe başlamak için işverene başvuran işçinin önceki işe veya işyerine işe iade olanağı kalmaması hâlinde işveren, öncelikle iş şartlarında esaslı değişiklik olanağı yaratmadan iş teklifi yapmalı, bu olanak yoksa o zaman … 22. maddesi uyarınca değişiklik teklifinde bulunmalıdır.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı ortadan kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur. Dairece, işverenin tüm yurt dışı projeleri bakımından aynı işi yapan işçi bulunup bulunmadığının araştırılması, bulunmaması hâlinde işçinin Türkiye koşullarındaki emsal ücretinin belirlenmesi ve davetin ciddiyetinin buna göre değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca alacak likit olmadığından icra inkâr tazminatına hükmedilmesi hatalı bulunmuştur.
Emsal Karar 2: İnsan kaynaklarına yönlendirme samimiyetsizlik sayılmamaktadır
- Somut Olay
Göz doktoru olarak çalışan işçinin işe iade davası kabul edilmiştir. İşçinin başvurusu üzerine işveren, “işe başlamanız için İnsan Kaynakları Departmanı ile derhal iletişim kurmanız hususunu ihtaren bildiririz” biçiminde bir ihtarname göndermiştir. İşçi, nerede çalıştırılacağının ve ücretinin belirtilmediğini ileri sürerek işe başlamamış, alacaklarını icra takibine koymuştur.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
Her iki mahkeme de davetin samimi olmadığını kabul ederek takibin devamına karar vermiştir. Yargıtay ise kararı bozmuştur.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Ancak davalı Anonim Şirket olup işe dönüş yapmak isteyen davacıyı insan kaynakları birimine yönlendirmesi tek başına samimiyetsizliği göstermez. Aksine, insan kaynakları birimine başvurmadan iş şartlarını öğrenmeden karşı ihtarname göndererek davetin samimi olmadığından bahsetmesi işçinin samimi olmadığını gösterir.”
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşçi tarafında en sık karşılaşılan hata, belirsiz koşullar içeren işe davete, koşulları sormadan ret yanıtı verilmesidir. Davetin hangi görev ve ücretle yapıldığı öğrenilmeksizin gönderilen ret ihtarnamesi, işçinin işe dönme başvurusunun samimi olmadığı yönünde değerlendirilebilmektedir. İşveren tarafında ise sık karşılaşılan hata, davet yazısında güncel ücret yerine “aynı özlük hakları” veya “aynı ücret” gibi ifadelerin kullanılmasıdır; ücrete işe başlatma anına kadar gelen artışlar eklenmediğinden bu ifadeler, davetin yasal koşulları taşımadığı sonucunu doğurmaktadır.