Yıllık iznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir ve bu ispat, işçinin imzasını taşıyan izin defteri, izin kayıt belgesi, izin talep dilekçesi veya eşdeğer bir belgeyle yapılmaktadır. İşveren işçinin izin kullanımını tanık beyanıyla ispatlayamamaktadır. Ancak işçinin uzun süre hiç izin kullanmamış olması halinde mahkemenin bu konuda bilgisine başvurmak üzere işçiyi bizzat dinlemesi gerekmektedir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 56/6 hükmünün ikinci cümlesi şu şekildedir:
“İşveren, işyerinde çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.”
Kayıt yükümlülüğünün şekli, m. 60 uyarınca çıkarılan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'nin 20. maddesinde düzenlenmiştir:
“İşveren; çalıştırdığı işçilerin izin durumlarını gösteren, örneği bu Yönetmeliğe ekli yıllık izin kayıt belgesini tutmak zorundadır.”
Yönetmeliğe ekli kayıt örneğinde izne başlangıç ve dönüş tarihleri ile işçinin imzası için ayrı sütunlar bulunmaktadır. Kayıt yükümlülüğü işverene ait olduğundan, iznin kullandırıldığını ispat yükü de işverende kalmaktadır.
Hangi Belge İspat İçin Yeterlidir?
| Belge | İspat değeri |
|---|---|
| İşçi imzalı izin defteri veya izin kayıt belgesi | Yeterlidir; imza inkâr edilirse imza incelemesi yapılır |
| İmzasız bordroda izin ücreti tahakkuku | Tek başına yetersizdir; banka kayıtlarıyla ödemenin denetlenmesi gerekir |
| Tanık beyanı | İzin kullanımını ispat için yeterli değildir |
| Yemin | İspat yükü üzerinde olan işveren izin kullanmadığı hususunda işçiden yemin etmesini mahkemede teklif edebilir |
İmzasız bordrodaki izin ücreti tahakkukunun tek başına izin kullanımını göstermediği (Y9.HD, 17.02.2021, E. 2020/2483, K. 2021/4141) ve imzasız puantaj kayıtlarının işçiye açıklattırılmadan hükme esas alınamayacağı (Y22.HD, 06.06.2017, E. 2017/8133, K. 2017/13521) m. 59 sayfasında yayımlı kararlarda belirtilmiştir.
İzin kullanımının tanık beyanıyla ispatlanamayacağı ve imzalı izin defteri veya eşdeğer belge bulunmadıkça iznin kullandırılmış sayılamayacağı ise Y9.HD, 05.04.2021, E. 2021/3421, K. 2021/7589 sayılı kararda açıkça belirtilmiştir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Beş yıl ve üzeri izin kullanılmadığı iddiasında işçi bizzat dinlenmelidir
- Somut Olay
Satış müdürü olarak yirmi altı yılı aşkın süre çalışan işçi, izinlerinin kullandırılmadığını ileri sürmüştür. İlk derece mahkemesi, izin formlarına göre işçinin yalnızca 2012 ve 2014 yıllarında toplam 34 gün izin kullandığını kabul ederek 546 günlük hakkın bakiyesi olan 512 gün üzerinden izin ücretine hükmetmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Yıllık izinlerin kullandırıldığı noktasında ispat yükü işverene aittir. İşveren yıllık izinlerin kullandırıldığını imzalı izin defteri veya eşdeğer bir belge ile kanıtlamalıdır. Bu konuda ispat yükü üzerinde olan işveren, işçiye yemin teklif edebilir.”
“Dairemizce uzun süre kavramı beş yıl ve daha fazla süre olarak değerlendirilmiş olup kullandırılmadığı iddia edilen izin süresinin toplamda beş yıl veya daha fazla olması hâlinde, anılan hüküm çerçevesinde uygulama yapılması gerekir.”
- Karar
Davacı asil duruşmaya çağrılarak kaç gün izin kullandığı konusunda beyanı alınmadan hüküm kurulması hatalı bulunmuş, karar bozulmuştur.
Emsal Karar 2: İzin belgeleri işçiye tek tek gösterilmeli, mazeret izinleri ayıklanmalıdır
- Somut Olay
Bir kamu hastanesinde alt işveren işçisi olarak çalışan işçinin dosyasında çeşitli tarihli izin talep dilekçeleri bulunmakta, puantaj kayıtlarında da bu dönemler izinli gösterilmektedir. İşçi duruşmada bazı belgeler imzalamış olabileceğini, ancak kesinlikle izin kullanmadığını beyan etmiş; mahkeme bozmaya uyduktan sonra da izin ücretinin tamamına hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Mahkeme tarafından öncelikle mazeret izni niteliğinde olan izin belgeleri, bozma ilamında belirtilmiş dahi olsa tespit edilerek bu belgeler gözetilmeksizin karar verilmelidir. Zira ücretli mazeret izinleri yıllık ücretli izin değildir.”
“Davacı asılın herhangi bir yıllık ücretli izin belgesindeki imzayı inkar etmesi halinde imza incelemesi yaptırılmalıdır.”
“Örneğin, davacı asılın, kullandığını kabul etmediği bir yıllık ücretli izin belgesindeki izin tarih aralığında, davalının puantajında ve benzeri çalışma çizelgesinde çalıştığı görünmekte ise bu yıllık izin belgesine itibar edilmemelidir.”
- Karar
Karar bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Çalışılmadan ücret ödenen dönem ücretli izin sayılabilmektedir
- Somut Olay
Bir ortaokulda alt işveren işçisi olarak 2008-2019 yılları arasında hizmetli olarak çalışan işçi, hiç izin kullanmadığını ileri sürmüştür. Davalı idare, okulun yaz tatili ve yarıyıl tatilinde kapalı olduğunu savunmuştur. Mahkemece işçinin on yıllık çalışma boyunca hiç izin kullanmadığı kabul edilmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Mahkemece; yaz aylarında davacının okulda çalışıp çalışmadığı belirlenerek davacının fiilen çalışmadığı dönem saptanırsa bu dönemde davacıya ücret ödenip ödenmediği tespit edilmeli, ücret ödendiğinin tespiti durumunda ise çalışılmadan ücret ödenen dönemde davacının ücretli yıllık izin kullandığı kabul edilerek sonuca gidilmelidir.”
“Davacının yaz aylarında çalıştığının tespit edilmesi durumunda ise 10 yıllık çalışma boyunca hiç izin kullanılmaması hayatın olağan akışına uygun olmadığından, 10 yıl boyunca izin kullanıp kullanmadığı, kullanmış ise kaç gün kullandığı hususu davacı asıla açıklattırıldıktan sonra bir karar verilmelidir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında en sık karşılaşılan hata, izin kullanımının tanıklarla ispat edilmeye çalışılması ve iznin türü belirtilmeyen, tarihsiz veya imzasız formlara dayanılmasıdır; bu belgeler iznin kullandırıldığını ispata yetmemektedir. İşçi tarafında ise uzun yıllar boyunca hiç izin kullanılmadığının ileri sürülmesi, duruşmada alınan beyanla çeliştiğinde talebin tamamının güvenilirliğini zedelemektedir; dava dilekçesinde kullanılan izinlerin yaklaşık olarak dahi belirtilmesi, sonraki aşamada talep aşımı ve çelişki sorunlarını önlemektedir.