Belediyenin kurduğu veya ortak olduğu ticaret şirketlerinde çalışan işçiler, 6772 sayılı Kanun'a dayanarak tediye talep edememektedir. Yargıtay'a göre bu şirketler belediyeden ayrı özel hukuk tüzel kişileridir ve Kanun'da sayılan “belediyelere bağlı kuruluş” niteliği taşımamaktadır; belediyenin hisse oranı sonucu değiştirmez. Bununla birlikte toplu iş sözleşmesinde ilave tediye adıyla bir ödeme kararlaştırılmışsa işçi, bu sözleşmeye dayanarak akdi ikramiye niteliğindeki alacağını talep edebilir.
Yasal Dayanak
6772 sayılı Kanun'un 1. maddesi, ilave tediye yükümlülüğü bulunan işverenler arasında belediyeleri de saymaktadır:
“Umumi, mülhak ve hususi bütçeli dairelerle mütedavil sermayeli müesseseler, sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait olan şirket ve kurumlarla belediyeler ve bunlara bağlı teşekküller, ...”
Kanun kapsamı dışındaki işyerlerinde toplu iş sözleşmesiyle ikramiye ödenmesine ilişkin sınır ise ek 2. maddede yer almaktadır:
“6772 sayılı Kanun kapsamı dışında kalan işyerlerinde çalışan işçilere toplu iş sözleşmeleri ile en çok dört, münhasıran yer altında çalışan işçilere en çok beş ikramiye ödenebilir.”
Toplu iş sözleşmesine dayanan ikramiye, ücretin eki niteliğinde olduğundan 4857 sayılı İş Kanunu m. 32 hükmündeki ücret alacağı kurallarına tabidir.
Belediye ile Bağlantılı İşyerlerinde Durum
| Çalışılan yer | Kanuni ilave tediye | Dayanak |
|---|---|---|
| Belediyenin kendisi | Var | 6772 s.K. m. 1 |
| Özel kanunla kurulan genel müdürlük (bağlı kuruluş) | Var | 9. HD E. 2017/18550 |
| Belediyenin kurduğu veya ortak olduğu ticaret şirketi | Yok | 9. HD E. 2017/18550; 22. HD E. 2017/28039 |
| Belediye payı ağırlıklı ortak şirket | Yok, hisse oranı etkili değil | 22. HD E. 2016/25299 |
| Belediyenin alt işverene verdiği çöp toplama işi | Yok | 9. HD E. 2017/14526 |
| Toplu iş sözleşmesinde ilave tediye kararlaştırılan belediye şirketi | Akdi ikramiye olarak var | 9. HD E. 2023/2296 |
Kurucuları arasında il özel idaresi, belediye, ticaret borsası ve ticaret odası bulunan bir şirkette belediye payının ilave tediye bakımından bir etkisi bulunmadığı 22. HD, E. 2016/25299, K. 2020/2722 sayılı kararda belirtilmiştir. Belediyenin çöp toplama işini alt işverene vermesinin mümkün olduğu ve bu işte çalışan işçinin ilave tediyeye hak kazanamayacağı ise 9. HD, E. 2017/14526, K. 2020/3856 sayılı kararda kabul edilmiştir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Belediye şirketi “bağlı kuruluş” değildir
- Somut Olay
Birden fazla belediyenin hissedarı olduğu bir anonim şirkette komi olarak çalışan işçi, ilave tediyelerinin ödenmediğini ileri sürerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmiş, kıdem tazminatı ve ilave tediye talep etmiştir. İşveren, özel hukuka tabi olduğunu ve toplu iş sözleşmesi uyarınca yılda iki ikramiye ödendiğini savunmuştur. Mahkeme davayı kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Bağlı kuruluşlardan söz edilebilmesi için, Belediye'nin bazı hizmetlerinin Belediye dışında özel bir kanunla kurulan, genel bütçe içinde ayrı bütçeli ya da katma bütçeli kuruluş olması gerekir. Genel Müdürlük biçiminde özel bir kanunla kurulmuş ve belediye ana hizmetlerinin bir kısmını yürüten bu kuruluşlara bağlı kuruluş denmektedir. Bu nedenle Belediye tarafından ortak olarak Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olarak kurulan şirketler bağlı kuruluş olarak nitelenemez.”
“Bu durumda Yargıtay Dairelerince benimsenen ortak görüşe göre, Belediyelerin hissedarı olduğu özel hukuk hükümlerine tabi şirketler 6772 sayılı Kanun kapsamında kabul edilmemektedir.”
- Karar
İlave tediye alacağı bulunmadığından fesih de haklı nedene dayanmamaktadır; ilave tediye ve kıdem tazminatı taleplerinin kabulü bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Sermayenin tamamına yakını belediyeye ait olsa da sonuç değişmez
- Somut Olay
İzmir'de şehir içi toplu taşıma işini yürüten bir anonim şirkette 1994-2014 yılları arasında otobüs hat şoförü olarak çalışan işçi ilave tediye talep etmiştir. Şirket hisselerinin yüzde 89,8'i büyükşehir belediyesine, yüzde 9,6'sı belediyeye bağlı genel müdürlüğe, kalanı ise belediye şirketlerine aittir. Mahkeme, şirketin Kanun kapsamında olduğu kanaatiyle talebi kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Şu halde davacı, dava dışı Belediyeden ayrı ve bağımsız olarak kurulmuş özel hukuk hükümlerine tabi şirket işçisi olup, 6772 sayılı Kanun kapsamında ilave tediye alacağına hak kazanamayacağı açıktır.”
- Karar
Karar bozulmuştur.