Kapıcı (apartman görevlisi), İş Kanunu kapsamında bir işçidir; ücret, hafta tatili, yıllık izin, kıdem ve ihbar tazminatı bakımından diğer işçilerle aynı haklara sahiptir. Kat malikleri işveren, yönetici ise işveren vekili olarak kabul edilir. Kapıcıya görevi nedeniyle verilen konut için kira istenemez. Sözleşme, binanın büyüklüğüne ve yapılan işe göre tam süreli veya kısmi süreli olabilmektedir.
Kapıcının çalışma süresi haftalık 45 saattir; günlük süre en çok dörde bölünebilir ve ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Kapıcılık aralı bir iş olduğundan işler arasındaki boş zamanlar fazla mesai hesabına girmemektedir.
Kapıcının işçilik hakları ile ilgili uyuşmazlık çıktığında dava kat maliklerine veya yöneticiye karşı açılabilir; ancak hüküm her halükarda kat malikleri aleyhine kurulmaktadır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 110 hükmüne dayanılarak çıkarılan Konut Kapıcıları Yönetmeliği m. 3'e göre:
Konut Kapıcısı : Anataşınmazın bakımı, korunması, küçük çaptaki onarımı, ortak yerlerin ve döşemelerin bakımı, temizliği, bağımsız bölümlerde oturanların çarşı işlerinin görülmesi, güvenliklerinin sağlanması, kaloriferin yakılması ve bahçenin düzenlenmesi ve bakımı ve benzeri hizmetleri gören kişi,
İşveren: Konutun maliki veya ortaklarıdır.
Yönetmeliğin 4. maddesi ise konut (apartman) yöneticisinin hukuki konumunu özel olarak belirlemiştir.
“Konut yöneticisi, İş Kanunu ve bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasında ve yargı uyuşmazlıklarında işverenin temsilcisidir.”
Aynı yönetmeliğin 7. maddesi ise kapıcıların çalışma süresini şu şekilde düzenlemiştir:
“Çalışma süresi genel olarak haftalık 45 saattir. Bu süre çalışma biçimine göre sözleşme ile azaltılabilir. Ayrıca, İş Kanununun 63 üncü maddesindeki süreyi aksatmamak koşuluyla yoğunlaştırılmış çalışma ilişkisi de kurulabilir. Çalışma süresi, kapıcının işte geçirdiği zamandır. Kapıcı konutu tahsis edilmiş işyerinde çalışma biçimine göre günlük çalışma süresi en çok dörde bölünebilir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz.”
Haftalık 45 saati aşan çalışma ise m. 41 uyarınca yüzde elli zamlı ücreti gerektirecektir.
Kapıcıya ait giderlerin kat maliklerince nasıl karşılanacağı 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu m. 20/1-a'da düzenlenmiştir: kat maliklerinin, aksine bir anlaşma olmadıkça kapıcı giderlerine eşit olarak katılması gerekmektedir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Tam süreli kapıcılık iddiası, yapılan işlerin günlük süresi somutlaştırılmadan kabul edilemez
- Somut Olay
Davacı, üç katlı, sekiz daireli ve kömür kaloriferli apartmanda 1997-2014 yılları arasında tam gün kapıcı olarak çalıştığını ileri sürerek hizmet tespiti istemiştir. İlk derece mahkemesi tanık beyanlarına dayanarak tam süreli çalışmayı kabul etmiş; Özel Daire, işlerin günlük süresinin ve kalorifer yakma işinin araştırılması gerektiği gerekçesiyle kararı bozmuş, mahkeme direnmiştir.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“Kapıcı ile binanın sahibi ya da kat malikleri kurulu arasında yapılmış olan iş sözleşmesinin tam süreli ya da kısmi süreli olarak yürürlüğe konulması mümkündür.”
“Bu kapsamda tanıklar yeniden dinlenmek suretiyle davacının kapıcılık hizmetlerinden hangilerini yaptığı, bu hizmetler için günlük ne kadar mesai harcadığı sorulmalı; öte yandan davacıya ait ateşçilik belgesi olup olmadığı araştırılarak kalorifer de yaktığının anlaşılması hâlinde hangi dönemlerde kalorifer yakıldığı ilgili idareden sorularak kalorifer yakım işi için ne kadar süre harcadığı belirlenmelidir.”
- Karar
Direnme kararı oyçokluğuyla bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Kapıcının çalışma düzeni keşifle belirlenmeli; kira yardımı rayiç bedel üzerinden kıdeme esas ücrete giydirilmeli, hüküm kat maliklerinden eşit tahsil edilecek şekilde kurulmalıdır
**Somut Olay. Davacı, davalı sitede 01.07.1995–01.06.2014 tarihleri arasında apartman görevlisi olarak çalışmıştır. Mahkeme, kapıcının 07.30–20.00 saatleri arasında çalıştığını, ancak bu süre içinde dinlenme zamanlarının da bulunduğunu kabul ederek ara dinlenmeleri düşen bilirkişi raporuna göre fazla çalışma alacağına hükmetmiştir. Kıdem tazminatına esas ücrete ise takdiren 650,00 TL kira bedeli ile 90,00 TL elektrik-doğalgaz bedeli eklenmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“...rayiç kira bedeli tesbit edilmeden faraziyeye dayalı olarak takdir edilen bir rakamın belirlenip eklenmesi hatalıdır.”
“Kapıcılık çalışması kendine özgü çalışma şartları olan, serbest zaman kullanma imkanı bulunan, ara dinlenme süresi fazla olan ve çalıştığı apartmanın kapıcı dairesinde ikamet edilmesi sebebiyle özel hayat ve iş hayatının iç içe geçtiği bir çalışma biçimidir.”
“Ancak, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 20/a maddesi uyarınca, Mahkeme hükmünde işçilik alacaklarının “kat maliklerinden eşit olarak tahsil edileceğinin” açıkça belirtilmemesi hatalıdır.”
- Karar
Daire, davacının kapıcı konutunda oturduğunun belgelerle ve tanık beyanlarıyla sabit olması nedeniyle kira yardımının kıdem tazminatına esas ücrete eklenmesini yerinde bulmuş; ancak tutarın rayiç tespit yapılmaksızın takdiren belirlenmesini hatalı saymıştır. Elektrik ve doğalgaz giderinin işverence karşılandığı davacı tarafından ispatlanamadığından bu kalemin hesaba katılması da hatalı görülmüştür.
Emsal Karar 3: İşler arasındaki boş zamanlar çalışma süresine dâhil edilmez
- Somut Olay
Sitede altı yıl kapıcı olarak çalışan davacı, yazın 08.00-24.00, kışın kalorifer nedeniyle 04.00-22.00 saatleri arasında çalıştığını ileri sürmüştür. Mahkeme, kış aylarında haftada yedi, yaz aylarında üç buçuk saat fazla mesai kabul etmiştir. Keşif sonrası alınan bilirkişi ek raporu ise yaz ve kış işlerinin sekiz saatlik mesai içinde yapılabileceğini belirlemiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Öncelikle belirtmek gerekir ki kapıcı hizmetleri aralı işler olarak adlandırılan ve vazifeleri aslında aralıksız sürmeyip, vakit vakit ifa edilmesi icap eden işlerden olup işlerin yapıldığı vakitler arasında kalan boş zamanları kapıcının dilediği gibi kullanma imkanı olduğundan bu zamanların günlük çalışma süresine dahil edilmesi mümkün değildir.”
- Karar
Fazla mesai talebinin reddi gerekirken kabulü ve hafta tatili hesabı yönlerinden hüküm bozulmuştur.