Dava, esasa girilmeksizin yalnızca dava şartlarındaki eksiklik sebebiyle usulden reddedilir. En sık karşılaşılan sebep, arabuluculuk dava şartının yerine getirilmemesidir. Asıl işveren–alt işveren ilişkisinde işverenlerin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmasını arayan 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/15 hükmü, Anayasa Mahkemesince iptal edilmiş ve 17.10.2025 tarihinde yürürlükten kalkmıştır. Buna karşılık sürelerin kaçırılması veya işçinin iş güvencesi kapsamında bulunmaması, usulden değil esastan ret sebebidir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 20/1 hükmüne göre:
“İş sözleşmesi feshedilen işçi … fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle, İş Mahkemeleri Kanunu hükümleri uyarınca arabulucuya başvurmak zorundadır. … Arabulucuya başvurmaksızın doğrudan dava açılması sebebiyle davanın usulden reddi hâlinde ret kararı taraflara resen tebliğ edilir. Kesinleşen ret kararının da resen tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir.”
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m. 3/15 hükmü, asıl işveren–alt işveren ilişkisinin varlığı hâlinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurulduğunda anlaşmanın gerçekleşebilmesi için işverenlerin arabuluculuk görüşmelerine birlikte katılmalarını ve iradelerinin birbirine uygun olmasını aramaktaydı. Anayasa Mahkemesi, 03.06.2025 tarihli ve E. 2024/157, K. 2025/121 sayılı kararıyla bu fıkrayı Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir. Karar, 17.10.2025 tarihli ve 33050 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış olup iptal hükmü için ayrı bir yürürlük tarihi öngörülmemiştir.
Usulden Ret ile Esastan Ret Ayrımı
| Sebep | Ret türü | Sonucu |
|---|---|---|
| Arabulucuya hiç başvurulmaması | Usulden | Kesinleşen ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde arabulucuya başvurulabilir |
| Son tutanağın kesin süre içinde sunulmaması | Usulden | Dava dilekçesi karşı tarafa tebliğ dahi edilmez |
| Diğer dava şartlarındaki eksiklik (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 114) | Usulden | Eksiklik giderilebiliyorsa süre verilir |
| Bir aylık arabuluculuk veya iki haftalık dava süresinin kaçırılması | Esastan | Hak düşürücü süre dolmuş olur |
| İşçinin iş güvencesi kapsamında bulunmaması | Esastan | Mahkemece resen gözetilir |
| Fesih sebebinin işverence ispatlanması | Esastan | İşin esası incelenmiş olur |
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Görevsiz mahkemede dava açılması dava şartını ortadan kaldırmaz
- Somut Olay
Vakıf üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalışan davacı, arabulucuya başvurmaksızın asliye hukuk mahkemesinde dava açmıştır. Görevsizlik kararının ardından dosya iş mahkemesine gönderilmiş, davacıya son tutanağın sunulması için kesin süre verilmiş, ancak süre içinde sunulmamıştır.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
Her iki mahkeme de, davanın görevsiz mahkemede açılmış olmasının arabuluculuk dava şartını ortadan kaldırmayacağını belirterek davayı dava şartı yokluğundan usulden reddetmiştir. Bölge adliye mahkemesi ayrıca, usulden ret kararının tavzih yoluyla değiştirilemeyeceğini saptamıştır:
“…davacının davasını görevsiz olan Asliye Hukuk Mahkemesinde açmış olmasının dava şartını ortadan kaldıramayacağı, 7036 sayılı Kanun'da görevsizlik kararı verilen dosyalar için bir istisna öngörülmediği gibi … arabulucuya başvurulmadan dava açılmış olması hâlinde işlem yapılmaksızın davanın reddedileceğinin belirtildiği…”
- Karar
Daire kararı onamıştır.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
En sık karşılaşılan hata, dava şartı eksikliğinin yargılama sırasında giderilebileceğinin varsayılmasıdır; arabulucuya hiç başvurulmadan açılan davada mahkeme herhangi bir işlem yapmaksızın davayı usulden reddetmektedir.