Evet, ancak işveren üç hususu birlikte ispatlamak zorundadır: bir işletmesel karar aldığını, bu kararın işçinin işini fiilen ortadan kaldırdığını ve kararı tutarlı-eşit biçimde uyguladığını. İşletmesel kararın isabetli olup olmadığı yargı denetimine tabi değildir; denetlenen husus kararın gerçekten uygulanıp uygulanmadığıdır. Örneğin aynı veya benzer işe yeni işçi alınması, feshi geçersiz kılacaktır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 18 hükmü, feshin “işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe” dayandırılabileceğini öngörmektedir. İspat yükü m. 20/2 uyarınca işverendedir. Toplu çıkarma söz konusu ise ayrıca m. 29'daki bildirim usulü uygulanmaktadır.
Sebepler ve Denetim Ölçütleri
| İşletme dışı sebepler | Siparişlerde azalma, pazarlama güçlükleri, satış ve sürümde azalma, hammadde yokluğu, enerji sıkıntısı, kamu işyerlerinde ödenek yetersizliği, meteorolojik sebepler |
|---|---|
| İşletme içi sebepler | Üretimin durdurulması veya değiştirilmesi, masrafların kısılması, bir bölümün veya servisin kapatılması, belirli faaliyetlerin alt işverene veya başka firmalara aktarılması, üretim kapasitesinin düşürülmesi |
Yargısal denetim üç eksende yürütülmektedir: kararın sürekli ve kalıcı biçimde uygulanıp uygulanmadığı (tutarlılık denetimi), işverenin fesihte keyfî davranıp davranmadığı (keyfîlik denetimi) ve feshin kaçınılmaz olup olmadığı (ölçülülük denetimi, yani feshin son çare olması ilkesi). Buna karşılık kararın yararlı ya da amaca uygun olup olmadığı doğrudan incelenememektedir (Y9.HD, 10.02.2025, E. 2024/14265, K. 2025/1325).
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Hizmetin dışarıdan alınması: tutarlı uygulandığında geçerlidir
- Somut Olay
Bir katılım bankası, 15.12.2021 tarihli yönetim kurulu kararıyla güvenlik hizmetinin kendi bünyesindeki güvenlik görevlileri eliyle yürütülmesine son vermiş, hizmeti dışarıdan almaya başlamış ve güvenlik görevlilerinin iş sözleşmelerini feshetmiştir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin çeşitli daireleri aynı olguda birbirine zıt kararlar vermiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Banka tarafından yardımcı iş niteliğindeki güvenlik işinin alt işverene verilmesine dair kararın işletmesel bir karar olduğu ve buna engel bir durumun söz konusu olmadığı açıktır. … Bu durumda tespiti gereken husus, alınan işletmesel kararın tutarlı uygulanıp uygulanmadığıdır.”
“Davacıların işten çıkartılmasından sonrasında aynı pozisyona veya benzer bir işe başkaca işçi alınmadığı, bu hâliyle işletmesel kararın tutarlı uygulandığı ve feshin geçerli nedene dayandığı anlaşılmaktadır.”
- Karar
Uyuşmazlığın, feshin geçerli sebebe dayandığı yönünde giderilmesine karar verilmiştir.
Emsal Karar 2: İşçi çıkarırken bir yandan yeni alım yapmak tutarlılığı ortadan kaldırmaktadır
- Somut Olay
Bir yapı yatırım şirketi, tamamlanan projesinin ardından yeniden yapılanma kapsamında satış müdürlüğü yapısını değiştirme kararı almış ve satış müdürünün iş sözleşmesini feshetmiştir. İşveren, satılan bağımsız bölüm sayısının 101'den 32'ye düştüğünü ve aynı pozisyona işçi almadığını ileri sürmüştür.
- İlk Derece ve İstinaf Aşaması
İlk derece mahkemesi, işletmesel karar bulunmakla birlikte işgücü fazlalığının somut olarak ortaya konmadığını, fesihten önceki ve sonraki dönemde şirketin bir yandan işçi çıkarırken diğer yandan alım yaptığını tespit ederek davayı kabul etmiştir. Bölge adliye mahkemesi de işyerinde küçülme bulunmadığını, işçinin görev ve pozisyonunu ortadan kaldıran bir değişiklik saptanmadığını belirterek istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir.
- Karar
Daire kararı onamıştır.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında en sık karşılaşılan hata, ekonomik gerekçenin genel ifadelerle ortaya konmasıdır. “Piyasa daralması” veya “maliyetlerin artması” biçimindeki açıklamalar, bu durumun belirli çalışma yerlerinde azalmaya yol açtığı somut ve ayrıntılı biçimde gösterilmedikçe yeterli sayılmamaktadır.