Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça birden fazla kez üst üste yapılamamaktadır. Esaslı neden olmadan yenilenen sözleşme başlangıçtan itibaren belirsiz süreli sayılır; işçi iş güvencesi ile kıdem ve ihbar tazminatı bakımından baştan belirsiz süreli çalışmış gibi korunur. Objektif nedenin devam etmesi ya da kanunun belirli süreli sözleşmeyi öngörmesi hâlinde yenileme sözleşmenin niteliğini değiştirmemektedir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 11 zincirleme sözleşmeyi şu şekilde sınırlandırmaktadır:
“Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz. Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.”
“Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar.”
İş Kanunu kapsamı dışındaki sözleşmeler bakımından da 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 430 aynı yönde hüküm içermektedir:
“Belirli süreli sözleşme, süresinin bitiminden sonra örtülü olarak sürdürülüyorsa, belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür. Ancak, esaslı bir sebebin varlığı hâlinde, üst üste belirli süreli hizmet sözleşmesi kurulabilir.”
Yenilemenin Sonuçları
| Durum | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| İlk sözleşmede objektif neden yok | Yenilemeye bakılmaksızın baştan belirsiz süreli | m. 11/1; 22. HD E. 2017/29111 |
| Objektif neden var, ancak yenileme için esaslı neden yok | Başlangıçtan itibaren belirsiz süreli | m. 11/2 |
| Objektif nedenin devam etmesi veya yeni bir nedenin doğması | Belirli süreli sözleşme niteliğini korur | m. 11/3; 22. HD E. 2017/29111 |
| Kısa aralıklarla aynı işte yenilenen sözleşmeler | Zincirleme kabul edilir | 9. HD E. 2022/3001 |
| Kanunun belirli süreli sözleşmeye izin verdiği veya zorunlu kıldığı hâller (öğretim görevlisi, özel okul öğretmeni) | Yenileme niteliği değiştirmez | 9. HD E. 2025/7868 |
| Süre bittikten sonra çalışmanın örtülü olarak sürdürülmesi | Belirsiz süreli sözleşmeye dönüşür | TBK m. 430/2 |
Zincirleme sözleşmenin belirsiz süreli sayılmasının en önemli sonucu, kıdem süresinin ilk sözleşmenin başlangıcından hesaplanması ve süre bitimiyle yapılan çıkışın işveren feshi olarak değerlendirilmesidir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Art arda sekiz ayrı süreli sözleşme yapılması zincirleme sözleşme yasağına aykırıdır
- Somut Olay
Gemi adamı olarak aynı gemide yaklaşık beş yıl çalışan işçiyle sekiz ayrı belirli süreli sözleşme yapılmıştır. Sözleşmeler arasında ortalama iki aylık aralar bulunmakta, bazı sözleşmeler öncekinin bitiminden önce imzalanmaktadır. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, işçinin belirsiz süreli sözleşmeyle çalıştığını kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Sözleşmeler arasında ortalama iki aylık süreler bulunmakta olup, davacının bu ara verilen süreler içinde başka bir işveren nezdinde çalışması bulunmamaktadır. Yine dosya kapsamına göre bir sözleşmenin bitiminden önce diğer bir sözleşmenin yapıldığı da anlaşılmaktadır. Bu durumda belirli süreli sözleşmelerin zincirleme olarak yapıldığının kabulü dosya içeriğine uygun düşmektedir.”
“Medeni Kanunun 2. maddesi uyarınca da zincirleme belirli süreli sözleşme yapma hakkının kötüye kullanılmaması gerekir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı, Dairenin ilave gerekçesiyle onanmıştır.
Emsal Karar 2: Kanunun izin verdiği hâllerde yenileme yapılması, sözleşmeyi belirsiz süreli hale getirmez
- Somut Olay
Bir vakıf üniversitesinde öğretim görevlisi olarak çalışan işçiyle ardışık belirli süreli sözleşmeler yapılmış, ikinci sözleşme süresi dolmadan feshedilmiştir. Bölge adliye mahkemesi, ikinci sözleşmenin dosyada bulunmadığı gerekçesiyle işçinin belirsiz süreli çalıştığını kabul etmiş ve ihbar tazminatına hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“2547 sayılı Kanun'un 31. maddesi öğretim görevlisi ile belirli süreli iş sözleşmesi yapılmasına cevaz vermekte olup bu durumda, 4857 sayılı Kanun'un 11. maddesinde düzenlenen şartların varlığı aranamayacağından gerek ilk sözleşmenin, gerekse yenilenerek yapılan diğer sözleşmenin belirli süreli olarak yapılmasına imkân sağlandığı, zincirleme şekilde belirli süreli sözleşme yapılmasının da sözleşmeyi belirsiz süreli hâle getirmeyeceği kabul edilmelidir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, sözleşmeler arasında kısa bir ara bırakmanın ya da sigorta çıkışı yapıp yeniden giriş vermenin zincirlemeyi önleyeceğinin düşünülmesidir; aynı işin sürdüğü ve işçinin aralarda başka işte çalışmadığı durumlarda sözleşmeler zincirleme sayılmaktadır.