Özel öğretim kurumlarında çalışan öğretmenin sözleşmesi kanun gereği belirli sürelidir ve yenilense de bu niteliğini korumaktadır. Bu nedenle öğretmen işe iade davası açamamakta, ihbar tazminatı da isteyememektedir. Buna karşılık sözleşme işverence haklı bir sebep olmaksızın yenilenmezse veya süre dolmadan feshedilirse öğretmen kıdem tazminatına hak kazanabilmektedir.
Yasal Dayanak
Özel öğretim kurumlarındaki sözleşmenin süresi 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu m. 9 ile belirlenmiştir:
“Kurumlarda çalışan yönetici, öğretmen, uzman öğretici ve usta öğreticiler ile kurucu veya kurucu temsilcisi arasında yapılacak iş sözleşmesi, en az bir takvim yılı süreli olmak üzere yönetmelikle belirtilen esaslara göre yazılı olarak yapılır. Mazeretleri nedeniyle kurumdan ayrılan öğretmen ve öğreticilerin yerine alınacak olanlar ile devredilen kurumların yönetici, öğretmen ve öğreticileri ile bir yıldan daha az bir süre için de iş sözleşmesi yapılabilir.”
Aynı madde, özlük hakları bakımından bu çalışanları 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi tutmaktadır. Zincirleme sözleşmeye ilişkin kural 4857 sayılı İş Kanunu m. 11 ile konulmuştur:
“Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar.”
Özel Okul Öğretmeninin Hakları
| Konu | Sonuç | Dayanak |
|---|---|---|
| Sözleşmenin türü | Kanun gereği belirli süreli; objektif neden ayrıca aranmaz | 5580 m. 9; 9. HD E. 2016/35247 |
| Her yıl yenilenmesi | Belirli süreli niteliğini korur | Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (23.02.2018, E. 2017/1, K. 2018/2) |
| İşe iade davası | Açılamaz | Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı (23.02.2018, E. 2017/1, K. 2018/2) |
| İhbar tazminatı | İstenemez | 9. HD E. 2016/35247; 9. HD E. 2016/29798 |
| İşverenin haklı sebep olmaksızın yenilememesi | Kıdem tazminatı doğar | 9. HD E. 2016/29798 |
| Süre içinde haksız fesih | Kıdem tazminatı doğar; kalan süreye ait ücret tutarında tazminat da istenebilir | 9. HD E. 2016/29798; TBK m. 438 |
| Ücretin düşürülerek yenileme teklif edilmesi ve alacakların ödenmemesi | Öğretmenin feshi haklı sayılabilir; kıdem tazminatı doğar | 9. HD E. 2025/7925 |
İçtihadı Birleştirme Kararı, 5580 sayılı Kanun kapsamındaki sözleşmelerin üst üste yenilense dahi belirli süreli kaldığını ve bu çalışanların iş güvencesi hükümlerinden yararlanamayacağını karara bağlamıştır.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Özel okulda çalışan öğretmenler açısından da sözleşmenin haklı bir sebep olmadan sona erdirilmesi kıdem tazminatı doğurur
- Somut Olay
Özel bir okulda matematik öğretmeni olarak çalışan işçi, sözleşmesinin işverence feshedildiğini ileri sürerek kıdem ve ihbar tazminatı istemiştir. Mahkeme ihbar tazminatı talebiyle birlikte kıdem tazminatı talebini de reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Her iki yasal düzenleme çerçevesinde değerlendirme yapılacak olursa, 5580 sayılı Kanuna göre yapılan iş sözleşmelerinin, kanun gereği belirli süreli olduğu, yani İş Kanunu’nda öngörülen “objektif sebep” unsurunun baştan itibaren mevcut olduğu kabul edilmelidir. Anılan Kanun kapsamındaki sözleşmelerin birden fazla yenilenmesi halinde ise, yine kanundan doğan bir esaslı nedenin bulunduğu değerlendirilerek, sözleşmenin belirli süreli olma özelliğini koruyacağı ifade edilmelidir.”
“Diğer taraftan, belirli süreli iş sözleşmeleri sözleşmenin niteliği gereği fesih ile değil, sürenin bitimi ile sona erdiğinden; belirli süreli iş sözleşmelerinde belirsiz süreli iş sözleşmelerine özgü bildirimli fesih yapılamaz. İhbar tazminatı ise, bildirim süresinin hiç veya kısmen uyulmamasının yasal sonucudur.”
“Yukarıda açıklamalar doğrultusunda davacının ihbar tazminatı talebinin reddi isabetli ise de, dosya kapsamındaki deliller ve tanık beyanları dikkate alındığında iş sözleşmesi işverence haklı bir neden olmadan sonlandırıldığından kıdem tazminatı talebinin kabulü gerekirken reddi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
- Karar
Mahkeme kararı bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Sözleşmenin haklı sebep olmaksızın yenilenmemesi kıdem tazminatı doğurur
- Somut Olay
Özel bir dershanede yaklaşık beş yıl matematik öğretmeni olarak çalışan işçinin sözleşmesi, dershanelerin kapatılacağı gerekçesiyle sona erdirilmiştir. Mahkeme kıdem ve ihbar tazminatlarını birlikte kabul etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Özel dershane olan davalı işyerinde matematik öğretmeni olarak görev yapan davacının kanuni düzenlemenin bir gereği olarak 5580 sayılı Kanun'a tabi şekilde belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştığının kabulü zorunlu olup, bu tür sözleşmelerde İş Kanunu’nun 11/3 maddesindeki esaslı nedenin kendiliğinden mevcut olduğu değerlendirilmektedir.”
“Dairemiz uygulamasına göre, Özel Öğretim Kurumları Kanunu’na tabi olarak çalışan işçinin iş sözleşmesinin, işverence haklı bir sebep olmaksızın yenilenmemesi veya sözleşme devam ederken feshi halinde, davacının kıdem tazminatına hak kazandığı kabul edilmekte olup (Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesi'nin D 02.05.2016 T, 2015/8190 E., 2016/12828 K., Yargıtay (Kapatılan) 22. Hukuk Dairesi'nin 22.02.2015, 2014/25784 E., 2015/35474 K, Ayrıca HGK 22.02.2017 T, 2015/22-922 E., 2017/316 K., HGK 26.11.2014 T, 2013/22-1443 E.-2014/958 K sayılı kararları), mahkemenin kıdem tazminatı talebinin kabulüne dair kararı isabetlidir.”
- Karar
Mahkeme kararı, ihbar tazminatı yönünden bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Düşük ücretle yenileme teklifini reddeden öğretmenin iş akdinin feshi halinde kıdem tazminatı doğar
- Somut Olay
Özel bir okulda yaklaşık sekiz yıl İngilizce öğretmeni olarak çalışan işçiye, yeni dönem için aylık sabit ücretini ders saati karşılığına çeviren ve fiilen düşüren bir sözleşme teklif edilmiştir. Öğretmen teklifi kabul etmemiş, işveren sözleşmenin süre sonunda sona erdiğini savunmuştur. İlk derece mahkemesi ve bölge adliye mahkemesi, ücretin düşürülmesi ile eğitime hazırlık ödeneği ve ücret alacaklarının ödenmemesi karşısında sözleşmenin öğretmen tarafından haklı nedenle feshedildiğini kabul ederek kıdem tazminatına hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup davacı vekilince temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı onanmıştır.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
Okul yönetimleri tarafında sık görülen hata, belirli süreli sözleşmenin yenilenmemesinin hiçbir tazminat doğurmayacağının düşünülmesidir. Oysaki Yargıtay, haklı sebep olmaksızın yenilememe hallerinde çalışan öğretmenlerin kıdem tazminatına hak kazanacağı görüşünü benimsemiştir.