Telafi çalışması, işyerinin zorunlu nedenlerle, tatil öncesi veya sonrası ya da işçinin kendi talebiyle normalin altında ya da hiç çalışılmadığı süreler için, işverenin dört ay içinde işçiye yaptırabileceği ek çalışmadır ve fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmamaktadır. Telafi çalışması günde üç saatten fazla olamamakta ve tatil günlerinde yaptırılamamaktadır; bu iki sınırın aşılması, çalışmanın telafi niteliğini kaybederek fazla çalışmaya dönüşmesi sonucunu doğurmaktadır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 64 hükmü şu şekildedir:
“Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde, işveren dört ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Cumhurbaşkanı bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkilidir. Bu çalışmalar fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.”
“Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.”
Telafi Çalışmasının Şartları
| Şart | Açıklama |
|---|---|
| Bir telafi nedeninin bulunması | Zorunlu nedenle işin durması, tatil öncesi/sonrası işyerinin tatil edilmesi, benzer nedenlerle çalışmanın önemli ölçüde azalması veya durması ya da işçinin kendi talebiyle izin alması hallerinden biri gerçekleşmiş olmalıdır |
| Süre sınırı | Çalışılmayan süreler için telafi çalışması, çalışılmayan tarihten itibaren dört ay içinde yaptırılabilir |
| Günlük üst sınır | Telafi çalışması günde üç saati, günlük en çok çalışma süresini de aşamaz |
| Tatil günü yasağı | Hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz |
| Ücret | Telafi çalışması fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmadığından zamlı ücrete değil, normal ücrete tabidir |
Bu şartlardan herhangi birinin aşılması hâlinde çalışmanın telafi niteliği ortadan kalkmakta ve aşan kısım, genel hükümlere göre fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılarak zamlı ücrete tabi olmaktadır.
Emsal Karar
Emsal Karar 1: Günlük üç saat ve tatil günü sınırının aşılması, feshi geçersiz kılmaktadır
- Somut Olay
Bir işyerinde denkleştirme esasına göre çalışan işçinin iş sözleşmesi, işverenin ilan ederek duyurduğu ve toplu iş sözleşmesine dayandırdığı bir çalışma düzenine uymadığı gerekçesiyle feshedilmiştir. İşveren, 08.00-20.00 ile 20.00-08.00 saatleri arasını kapsayan on iki saatlik vardiyalı bir denkleştirme çalışması uygulamıştır. İşçi, feshin geçersizliğinin tespiti ile işe iadesini talep etmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“…özellikle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 'Telafi Çalışması' başlıklı 64. maddesinin '…Telafi Çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz. Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz' hükmü ile davalı işverence ibraz edilen TİS'nin 15. maddesinde denkleştirme çalışmasının 11 saati aşamayacağının düzenlenmesi karşısında, işverenin işyerinde ilan ederek duyurduğu ve feshe konu yaptığı 08:00-20:00; 20:00-08:00 saatleri arasını kapsayan denkleştirme çalışmasının süresinin 12 saate tekabül etmesi ve belirtilen Kanun hükmü ile TİS hükmüne aykırılık teşkil etmesi nedeniyle feshin haklı ve geçerli neden oluşturmadığına göre…”
- Karar
İşe iade kararı onanmış ve KESİN olarak karara bağlanmıştır.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında en sık hata, dört aylık süre veya günlük üç saatlik sınır aşıldığı hâlde çalışmanın telafi olarak nitelendirilip normal ücretle karşılanmasıdır; bu durumda aşan kısım fazla çalışma sayılarak zamlı ücrete hak kazanılmaktadır.