Evet. Personel devam kontrol sistemi (PDKS) kayıtları ve puantaj çizelgeleri, fazla çalışmanın ispatında tanık beyanından önce gelen yazılı delillerdir. Kaydın bulunduğu dönem için hesaplama bu kayda göre yapılmakta, tanık beyanına ancak yazılı kayıt bulunmayan dönemlerde başvurulmaktadır. Elektronik kaydın zaman damgası taşımaması tek başına kaydı değersiz kılmamakta; kayda müdahale edildiğinin somut olarak ispatlanması gerekmektedir.
Yasal Dayanak
Fazla çalışma ücretinin dayanağı 4857 sayılı İş Kanunu m. 41 hükmüdür. Maddenin son fıkrası, fazla çalışmanın uygulanma biçimini yönetmeliğe bırakmıştır:
“Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte gösterilir.”
Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği m. 10 hükmü, kayıt tutma yükümlülüğünü işverene yüklemektedir:
“İşveren, fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma yaptırdığı işçilerin bu çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenlemek, imzalı bir nüshasını işçinin özlük dosyasında saklamak zorundadır.”
Aynı yükümlülük, İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği m. 9 hükmünde bütün çalışma süreleri için genel olarak öngörülmüştür:
“İşveren, işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemek zorundadır.”
Kayıtların değerlendirilmesinde çalışma süresinin kapsamı ayrıca önem taşımaktadır. Aynı Yönetmeliğin m. 3 hükmüne göre çalışma süresi, işçinin çalıştırıldığı işte geçirdiği süredir; m. 68 uyarınca verilen ara dinlenmeleri ise çalışma süresinden sayılmaz. Bu sebeple PDKS kaydındaki giriş ile çıkış arasındaki sürenin tamamı fazla çalışma hesabına alınmamakta, ara dinlenmesi bu süreden düşülmektedir.
Kayıt Türüne Göre Delil Değeri
| Kayıt | Yargılamadaki değeri |
|---|---|
| İşçinin imzasını taşıyan puantaj | Aksi ancak yazılı delille ispat edilir; imzanın baskı altında atıldığı iddiası ise her türlü delille ispatlanabilir |
| İmzasız PDKS ve kart okuma kayıtları | Müdahale edildiği somut olarak ispatlanmadıkça esas alınır; aksi tanıkla ispat edilemez |
| Nöbet ve vardiya çizelgeleri | İşçinin günlük çalışma süresinin tespiti bakımından önemlidir. |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Zaman damgası bulunmayan PDKS kaydı da esas alınır
- Somut Olay
Bir kamu kuruluşunda çalışan ve emeklilik nedeniyle ayrılan işçiler fazla çalışma ve hafta tatili ücreti talep etmiştir. İşveren, kartlı giriş-çıkış sistemine ait PDKS dökümlerini dosyaya sunmuştur. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, kayıtların zaman damgasıyla mühürlenmediğini ve dışarıdan müdahaleye açık olduğunu belirterek kayıtlara itibar etmemiş ve alacakları tanık beyanlarına göre belirlemiştir. Aynı Bölge Adliye Mahkemesinin 9. Hukuk Dairesi ise benzer dosyalarda aynı kayıtları esas almıştır. Teknik bilirkişi raporunda kayıtlara müdahale edildiğine ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Belirtmek gerekir ki elektronik kayıtlarda zaman damgasının olmaması, somut bir müdahalenin varlığı kanıtlanmadıkça, bu kayıtların çalışma sürelerinin belirlenmesinde esas alınmasına engel teşkil etmez. Müdahale edildiği kanıtlanamayan elektronik kayıtların aksi tanık beyanlarıyla ispat edilemez.”
“Bu hâlde söz konusu kayıtlara, salt zaman damgasının bulunmaması nedeniyle müdahale edilebilme ihtimalinden yola çıkılarak, itibar edilmemiş olması yerinde değildir.”
- Karar
Uyuşmazlık, PDKS kayıtlarını esas alan 9. Hukuk Dairesi kararları doğrultusunda giderilmiştir.
Emsal Karar 2: İmzalı puantajın baskı altında imzalatıldığı tanıkla ispatlanabilir
- Somut Olay
Mağaza personeli, müdür yardımcısı ve müdür olarak çalışan işçi, fazla çalışma ücretinin ödenmediğini ileri sürerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmiştir. İlk derece mahkemesi, işverenin sunduğu imzalı puantaj kayıtlarını esas almış ve kayıtların aksinin yazılı delille ispatlanamadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir. Oysa işçi vekili duruşmada puantajların işten çıkarılma korkusu ve baskısı altında imzalandığını beyan etmiş, bu konuda tanık dinletmek istemiştir. Mahkeme bu talep hakkında karar vermemiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Karara esas alınan imzalı puantajların baskı altında imzalandığı her türlü delil ile ispatlanabileceğinden, bu belgelerin baskı altında imzalandığının anlaşılması halinde fazla çalışma alacağının tanıkla ispatı söz konusu olabileceğinden, dinlenmeyen davacı tanıkları davacı talebine göre puantaj kayıtlarının baskı ile imzalatılıp imzalatılmadığı hususunda dinlenmeli…”
- Karar
Hukuki dinlenilme hakkının kısıtlandığı gerekçesiyle ilk derece ve bölge adliye mahkemesi kararları bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, PDKS kaydı tutulduğu hâlde fazla çalışma saatlerinin bordroya yansıtılmamasıdır. Bu durumda işverenin kendi tuttuğu kayıtlar, fazla çalışmanın varlığını gösteren ve işveren aleyhine kullanılan bir delile dönüşmektedir.