Evet. İş Kanunu ücreti, işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan tutar olarak tanımladığından müşterinin işçiye bıraktığı bahşiş de ücret kapsamına girebilmektedir. Garson, vale, kapı görevlisi ve benzeri işlerde sürekli bahşiş alan işçinin gerçek ücreti, sabit ücret ile düzenli bahşiş tutarının toplamı olarak belirlenmekte ve kıdem ile ihbar tazminatı bu ücret üzerinden hesaplanmaktadır. Bahşiş miktarı değişken olduğundan bordrodaki bahşiş tahakkuklarının son bir yıllık ortalaması, elden alınan bahşişler ve emsal ücret araştırması birlikte değerlendirilmektedir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 32 ücreti, ödemeyi kimin yaptığına bakmaksızın tanımlamaktadır:
“Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.”
Otel, lokanta ve eğlence yerlerinde müşterilerin işverene bıraktığı veya işverenin kontrolünde toplanan paraların işçilere dağıtılması m. 51 hükmüne tabidir. Bu hâlde ödeme, yüzde usulü ücret niteliği kazanmaktadır.
Bahşişin Ücrete Etkisi
| Konu | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Nitelik | Sürekli bahşiş gerçek ücretin parçasıdır | 22. HD E. 2017/9132 |
| Kıdem ve ihbar tazminatına esas alınacak ücretin belirlenmesi | Sabit ücret ile bahşiş toplamı üzerinden hesaplanır | 9. HD E. 2020/6764 |
| Bordroda tahakkuk varsa | Son bir yıllık ortalama alınır, elden ödenen kısım eklenir | 9. HD E. 2026/269 |
| Bahşiş miktarı belirsizse | Emsal ücret araştırması ve TÜİK kazanç verileri kullanılabilir | 9. HD E. 2020/6764 |
Garsonların sabit ücrete ek olarak bahşişle çalıştığının bilinen bir uygulama olup işçinin asgari ücret ile bahşişten oluşan temel ücretinin açıklığa kavuşturulması gerektiği Yargıtay 22. HD, E. 2017/9132, K. 2017/23755 sayılı kararında da belirtilmiştir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Bahşiş dahil ücret emsal ücret araştırmasıyla belirlenmelidir
- Somut Olay
Bir eğlence merkezinde önce şef garson, son beş yıl kapı görevlisi olarak çalışan işçi, günlük yevmiyesinin yanında günlük ortalama 130 TL bahşiş aldığını ileri sürmüştür. İşveren, işçinin asgari ücretle çalıştığını savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, işçiyle husumetli tanıkların anlatımına dayanan ek bilirkişi raporunu esas alarak bahşiş dahil ücret üzerinden kıdem ve ihbar tazminatına hükmetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Bölge Adliye Mahkemesi tarafından davacının bahşiş usulü çalıştığının kabul edilmesi yerinde olmakla birlikte, somut olay kapsamında günlük bahşiş miktarı dahil giydirilmiş brüt ücretin belirlenmesi noktasında husumetli tanık beyanları haricinde bilgi bulunmadığı, İlk Derece Mahkemesi tarafından OLEYİS Sendikası nezdinde yapılan emsal ücret araştırmasının bahşiş miktarının değerlendirilmemesi nedeniyle yetersiz olduğu anlaşılmaktadır.”
“Davacının fesih tarihine ilişkin bahşiş dahil ücreti; yaptığı iş ve kıdemi, çalıştığı işyerinin özellikleri esas alınarak ilgili meslek odalarından ve diğer kuruluşlardan yapılacak emsal ücret araştırması ile Türkiye İstatistik Kurumu'nun resmi internet sitesindeki “Kazanç Bilgisi Sorgulama” kısmındaki bilgiler ve tanık beyanları ile birlikte tüm dosya kapsamı dikkate alınarak belirlendikten sonra, ortaya çıkacak sonuca göre değerlendirme yapılması gerekirken yazılı şekilde hüküm kurulması hatalı olup, bozmayı gerektirmiştir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Bordrodaki bahşişin bir yıllık ortalaması elden ödenen bahşişe eklenir
- Somut Olay
Bir restoranda sekiz yıl asgari ücretle garson olarak çalışan işçinin iş sözleşmesi işverence feshedilmiştir. İşveren, garson ve komilerin aldığı tüm bahşişlerin ücret hesap pusulalarına yansıtıldığını savunmuştur. Davacı tanıkları elden ödenen bahşiş miktarını belirtmiş, kalan bahşişin yüzde 60'ının kesilerek ücrete yansıtıldığını ifade etmiştir. Bilirkişi, elden ödenen tutarı bahşişin yüzde 60'ı kabul ederek hesap yapmıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Somut olayda davacının garson olarak çalışması, tanık beyanları ve ücret bordroları göz önüne alındığında, hükme esas alınan bilirkişi raporunda davacının sabit ücret (asgari ücret) ile birlikte bahşiş de aldığı kabul edilerek ücretin belirlenmesinde isabetsizlik bulunmamaktadır. Ancak bahşiş miktarının hesaplanması dosya kapsamına uygun değildir.”
“Bu itibarla davacının ücretine eklenecek bahşiş miktarı tespit edilirken, bordrolarda tahakkuk ettirilen bahşişlerin 1 yıllık ortalaması alınarak bu miktarın elden yapılan ödemeye eklenmesi ve davalı tarafın kazanılmış hakları da gözetilerek davacının alacaklarının bu miktar üzerinden hesaplanarak hüküm altına alınması gerekir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı kaldırılmış, ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Toplanıp paylaştırılan bahşişte son bir yılda fiilen ödenen tutar esas alınır
- Somut Olay
Bir sağlık kuruluşunda ameliyathane hemşiresi olarak çalışan işçiye, ameliyathaneyi kullanan doktorların bıraktığı ve ay sonunda ameliyathane personeline eşit olarak paylaştırılan “doktor bahşişi” ödenmiştir. İşveren bu ödemenin sürekli olmadığını ve ücret sayılamayacağını savunmuştur. Bölge adliye mahkemesi, kıdem tazminatını iki yıl önceki bir bordrodaki bahşiş tutarını esas alarak hesaplamıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Somut uyuşmazlıkta, davacıya doktor bahşişi adı altında ödenen miktarların davacının ücretinin bir parçası olarak kabul edilmesi isabetli olup, ilk derece mahkemesi ile bölge adliye mahkemesi kararları bu yönüyle yerindedir.”
“Açıklanan ilke ve esaslara göre, mahkemece davacıya son bir yıl içinde fiilen ödenen doktor bahşişinin toplamı dikkate alınarak değerlendirme yapılması gerekirken, 2012 yılı Mart ayında bankaya yatırılan brüt 1100 TL’nin ücrete ilave edilmesi suretiyle sonuca gidilmesi yerinde değildir.”
- Karar
Bölge adliye mahkemesi kararı bozulmuştur.