Evet. Askerî veya kanuni bir ödev nedeniyle işinden ayrılan işçi, ödevin bitiminden itibaren iki ay içinde başvurursa işveren onu eski işinde veya benzeri bir işte boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere nazaran tercih ederek almak ve işe başlatmak zorundadır. Bu yükümlülüğe uymayan işverenin ise üç aylık ücret tutarında işçiye tazminat ödemesi gerekecektir. Ancak işçi açısından işe iade davası açılması mümkün olmayacaktır.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 31 iki ayrı durumu düzenlemektedir. Birinci fıkra manevra ve benzeri kısa süreli ödevleri kapsamaktadır:
“Muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınan veyahut herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi yüzünden işinden ayrılan işçinin iş sözleşmesi işinden ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır.”
Son fıkra ise ödevi biten işçinin yeniden işe alınmasını düzenlemektedir:
“Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.”
Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılan işçinin kıdem tazminatı hakkı ise askerlik nedeniyle fesih sayfamızda ayrıca incelenmiştir.
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Askerlik dönüşü işe alınmayan işçi işe iade davası açamaz, tazminat davası açmalıdır
- Somut Olay
Tekniker olarak çalışan davacı, birliğine sevk yazısı üzerine istifa ederek ayrılmış ve kendisine kıdem tazminatı ödenmiştir. Terhisinden önce verdiği dilekçeyle göreve dönmek istemiş; işveren dilekçeye “uygun değildir” şerhi düşmüştür. Davacı işe iade davası açmış, mahkeme işe başlatmamanın hukuka aykırılığının tespitine karar vererek Özel Dairenin bozma kararına direnmiştir.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“Askerlik dönüşü işe alınmayan işçi İş Kanununun 18 vd. hükümlerine dayanarak işe iade davası açamaz. İş güvencesinden yararlanamaz. Çünkü, iş akdi askerlik nedeniyle sona erdirilmiştir, muvazzaf askerlik döneminde iş akdi askıda değildir ve bu durumda askerlik dönüşü mevcut olmayan iş akdinin işveren tarafından feshinden söz edilemez”
“Şu hâlde 4857 sayılı İş Kanunu'nun 31/4'üncü maddesi askeri veya kanuni bir ödev nedeni ile işten ayrılan işçiyi Kanunda öngörülen süre içinde başvurması hâlinde tekrar işe alması konusunda işverene bir yükümlülük getirmiş ise de, bu yükümlülüğün yerine getirilmemesi hâlinde işçiye işe alınması konusunda bir dava açma imkânı tanımayıp işverenin Kanunla getirilen yükümlülüğe uymamasının yaptırımı tazminat olarak belirlendiğine göre davacının işe iade istemi ile dava açması mümkün değildir.”
- Karar
Direnme kararı oybirliğiyle bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Boş yer bulunup bulunmadığı işyeri kayıtları ve keşifle araştırılmalıdır
- Somut Olay
Bilgi işlem servisinde çalışan davacı, terhisinin ertesi günü başvurmuş, cevap alamamıştır. İşverenin sonradan verdiği ilanlardan birine başvurusu nitelik yetersizliği gerekçesiyle reddedilmiş, diğer pozisyon için alım durdurulmuştur. Mahkeme, eski kadronun dolu olduğu ve diğer pozisyonların benzer iş olmadığı gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“mahkemece davacının davalı işverene başvurduğu dönemde işyerinde gerçekten boş yer bulunup bulunmadığı, dava sırasında da uygun bir yerin boşalıp boşalmadığı, davacının başvurduğu aynı işverene ait diğer işlerde ise yeterlilik taşıyıp taşımadığı yöntemince araştırılmamıştır.”
- Karar
Hüküm eksik inceleme nedeniyle oybirliğiyle bozulmuştur.
Emsal Karar 3: Asıl işveren, alt işverenin üç aylık tazminat borcundan birlikte sorumludur
- Somut Olay
Asıl işverene ait işyerinde alt işveren işçisi olarak çalışan davacı, askerlik dönüşü hem alt işverene hem asıl işverene süresinde başvurmuş, işe alınmamıştır. Mahkemeler, başvuru tarihinde davacının alt işveren işçisi olmadığı gerekçesiyle asıl işverene karşı açılan tazminat davasını reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Halbuki, burada önemli olan husus işçinin başvuru tarihinde alt işverenin işçisi olması değildir.”
“Davacının askerlik sonrasında yeniden işe alınma talebinin Kanunun 31. maddesine dayandığı, böylece diğer şartlar mevcut olduğu takdirde alt işverenin davacıya yeniden işe alma yükümlülüğünün kanundan doğan bir yükümlülük olduğu da açıktır.”
- Karar
Hüküm oybirliğiyle bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
En sık karşılaşılan hata, işe dönme başvurusunun terhisten sonraki iki aylık süre içinde yazılı ve ispatlanabilir biçimde yapılmamasıdır. Sürenin kaçırılması veya sözlü olarak yapılan başvurunun ispatlanamaması hâlinde işçi, eski işine alınma hakkını yitirmektedir.