Hayır. Evde temizlik, yemek, ütü, çocuk bakımı ve aile bireylerinin günlük ihtiyaçlarına yönelik işlerde çalışanlara İş Kanunu uygulanmamakta, bu kişilerin hakları Türk Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesi hükümlerine göre belirlenmektedir. Ancak evde ağırlıklı olarak hasta bakımı, çocuk eğitimi, bahçe-havuz bakımı veya güvenlik işi yapan kişi İş Kanunu kapsamında kabul edilmektedir. Belirleyici olan, işçinin fiilen yaptığı baskın nitelikteki iştir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 4/1-(e) uyarınca İş Kanunu hükümleri “Ev hizmetlerinde” uygulanmamaktadır. Kanun ev hizmetini tanımlamamış, sınırı Yargıtay içtihadı çizmiştir. Kapsam dışında kalan çalışanın sözleşmesi Türk Borçlar Kanunu m. 393 vd. hükümlerine tabidir: bildirim süresi m. 432'ye, haksız fesih tazminatı m. 438'e göre belirlenmekte; kıdem tazminatı ve iş güvencesi uygulanmamaktadır.
Hangi İş Ev Hizmeti Sayılır?
| Yapılan iş | Nitelendirme |
|---|---|
| Temizlik, yemek, ütü, bulaşık, servis | Ev hizmeti (Türk Borçlar Kanunu) |
| Evde hastaya bakan hemşire, çocuk eğiticisi | İş Kanunu |
| Ağırlıklı olarak bahçe-havuz bakımı ve konut güvenliği | İş Kanunu |
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: Ev hizmetlerinde çalışan İş Kanunu dışındadır
- Somut Olay
Bir ailenin evinde temizlik ve çocuk bakımı işlerinde çalıştığını ileri süren davacı, kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacaklarını istemiştir. Mahkeme, gündelikçi olarak çalıştığı gerekçesiyle davayı esastan reddetmiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Ev hizmetlerinde aşçı, uşak, temizlikçi gibi işlerde çalışan işçi ile ev sahibi işveren ararındaki uyuşmazlığın iş mahkemesi yerine genel mahkemelerde çözümlenmesi gerekir. İş Kanunu kapsamı dışında bırakılan bu hizmetleri gören kimselerle bunları çalıştıranlar arasındaki hukukî ilişkilerde Borçlar Kanununun hizmet akdine ilişkin hükümleri uygulanır.”
“Buna karşın evde hastaya bakan hemşire ve çocuk eğiticisi İş Kanunu kapsamında değerlendirilmelidir.”
- Karar
Esastan ret kararı, görevsizlik kararı verilmesi gerektiği gerekçesiyle bozulmuştur.
Emsal Karar 2: Konutta bahçıvanlık yapan işçi İş Kanunu kapsamındadır
- Somut Olay
Bir şirketin ortağına ait havuzlu ve bahçeli yazlıkta bahçıvan olarak çalışan işçi, sözleşmesinin feshi üzerine işe iade davası açmıştır. Mahkeme, ev hizmeti gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Ancak işçi ev hizmeti yanında, ağırlıklı olarak bahçe ve havuz bakım işi ile konutun güvenlik hizmetini yerine getiriyor ise yaptığı iş ev hizmeti sayılmamalıdır.”
“Öncelikle davacının konut işyerinde bahçıvan olarak yaptığı işin ev hizmeti olarak değerlendirilmesi hatalıdır. Davacı konut işyerinde çalışsa da İş Kanunu kapsamındadır.”
- Karar
Görevsizlik kararı bozulmuş; savunma alınmadan yapılan fesih geçersiz sayılarak Daire tarafından işe iadeye karar verilmiştir.
Emsal Karar 3: Baskın iş ev hizmetiyse dava yine iş mahkemesinde sürer
- Somut Olay
Yaşlı ve hasta bir kişinin evinde yatılı çalışan davacı, hasta bakıcılığı yaptığını ileri sürmüştür. Kapatılan 22. Hukuk Dairesi, davacının son yedi ayda hasta bakımına yardım etse de baskın işinin ev hizmeti olduğunu belirterek alacakların Türk Borçlar Kanunu'na göre değerlendirilmesini istemiştir. İş mahkemesi bu bozmaya uyarak görevsizlik kararı vermiş, dosya asliye hukuk mahkemesinde sonuçlandırılmıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Bodrum İş Mahkemesince görevli mahkeme olarak yargılamaya devam ederek ve 6098 sayılı Kanun'un hizmet sözleşmesine ilişkin maddeleri dikkate alınarak uyuşmazlık konusu alacaklar hakkında bir karar verilmesi gerekirken 26.12.2019 tarihli ve 2019/507 Esas, 2019/388 Karar sayılı görevsizlik kararı verilerek dosyanın asliye hukuk mahkemesine gönderilmesi hatalıdır.”
- Karar
Asliye hukuk mahkemesinin kararı bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşveren tarafında sık görülen hata, konutta çalışan herkesin ev hizmetlisi sayılacağının düşünülmesidir; bahçıvan, güvenlik görevlisi veya hasta bakıcısı çoğu durumda İş Kanunu'na tabidir. Çalışan tarafında ise ev hizmetlisinin hiçbir tazminat hakkı bulunmadığı yanılgısına düşülmektedir; oysaki Türk Borçlar Kanunu bu kişiler için bildirim ücreti, haksız fesih tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar öngörmektedir.