İş arama izni, bildirim (ihbar) süresi içinde işverenin işçiye, iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan günde en az iki saat tanımak zorunda olduğu, yeni iş bulmaya yönelik bir izindir. İşçi isterse bu saatleri birleştirerek toplu şekilde de kullanabilir.
Yasal Dayanak
4857 sayılı İş Kanunu m. 27 hükmü şöyledir:
“Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır. İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir. İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.”
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| İzin hiç verilmez veya eksik verilir | O süreye ait ücret işçiye ödenir |
| İzin verilir ama işçi bu saatlerde çalıştırılır | Normal ücrete ek olarak çalışılan sürenin ücreti %100 zamlı ödenir |
| İşçi izni toplu kullanmak ister | Ayrılış gününden önceki günlere rastlatmalı ve işverene bildirmelidir |
| İşçi hiçbir talepte bulunmaz | İşveren yine de izni kendiliğinden sağlamak zorundadır; talep şartı aranmaz |
İş arama izninin kullandırılmaması, tek başına verilen ihbar önelini geçersiz kılmamakta; kanun bu ihlali doğrudan m. 27'deki bu yaptırımlarla (ücret ödemesi, %100 zamlı ücret) karşılamaktadır (bkz. bu konudaki Yargıtay Kararı).
Emsal Kararlar
Emsal Karar 1: İzinden yararlanma işçinin isteğine bağlı değildir
- Somut Olay
Davacı, toplu iş sözleşmesi gereği emekliye ayrılacağı bildirilerek 22 haftalık ihbar öneli tanınmış, işveren iş arama iznini toplu veya kısmi kullanabileceğini bildirmiştir. Davacı, feshin usulsüz olduğunu belirten yazılı itirazlar göndermiş, ancak iş arama iznini kullanmayarak ihbar öneli boyunca tam gün çalışmaya devam etmiştir. İşveren, izin teklif ettiğini ileri sürerek izin ücreti talebine karşı çıkmıştır.
- Genel Kurulun Gerekçesi
“İş Kanunundaki amir hükme göre iş arama izninden yararlanma işçinin isteği koşuluna bağlı tutulmamıştır. Talep bulunmasa da işçiye iş arama izni verilmesi zorunlu olup işveren bu konuda bir takdir hakkına sahip değildir. … İşverenin izin verildiğini belirttiği gün ve saatlerde çalışılmak istenmesi durumunda işçiye iş verilmemesi gerekir.”
- Karar
Davacının iş arama izni ücretine (çalıştırıldığı süre için %100 zamlı olarak) hak kazandığına ilişkin direnme kararı onanmıştır.
Emsal Karar 2: İzin ücreti yalnızca fiilen çalışılan günler için hesaplanır
- Somut Olay
Davacı, kısmi süreli iş sözleşmesiyle haftanın beş günü belirli saatlerde çalışmaktadır. İhbar öneli süresince iş arama izninin kullandırılmadığını ileri sürerek izin ücreti talep etmiş; hesaplama, çalışılmayan hafta tatili ve resmî tatil günleri de dahil edilerek yapılmıştır.
- Yargıtay'ın Gerekçesi
“Yeni iş arama izni, işçinin ihbar öneli içinde çalıştırıldığı günler için geçerli olur. İşçinin hafta tatili, bayram ve genel tatil izinlerini kullandığı günler için iş arama izni verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Çalışılmayan günler için iş arama izni verilmesi gerekmediğine göre, iş arama izin ücretine de hak kazanılamaz. Ayrıca kısmi süreli iş sözleşmelerinde de oranlama yapılarak alacak hesaplanmalıdır.”
- Karar
Çalışılmayan günler de dahil edilerek yapılan hesaplama hatalı bulunarak karar bozulmuştur.
İspat Bakımından Hazırlanması Gerekenler
Uygulamada Sık Karşılaşılan Hata
İşverenlerin sık düştüğü hata, iş arama iznini yalnızca işçinin talep etmesi hâlinde sağlanması gereken bir hak olarak değerlendirmektir. Oysa iznin verilmesi işverenin yükümlülüğü olduğundan, işçinin izin süresinde fiilen çalıştırılması, sonradan ileri sürülen “izin teklif edilmişti” savunmasıyla giderilememekte ve izin süresine ait ücretin %100 zamlı olarak ödenmesi yükümlülüğünü doğurmaktadır.